Impera

XƏBƏR LENTİ
13:58Energetika Nazirliyində kollegiya iclası keçirilib13:14AZTA turizmçilər üçün kurslar təşkil edəcək12:33Dövlət bayrağına həsr olunmuş mühazirələr keçirilir11:14Gənclər arasında Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri təşviq ediləcək10:54ƏƏSMN-də Asiya İnkişaf Bankının Ölkə üzrə Diaqnostik Tədqiqatının ilkin nəticələri müzakirə olunub10:45DYƏT baş direktorlar konfransının XXXIII iclası keçirilib10:37Sağlam cəmiyyət üçün maarifləndirici nəşrlər hazırlanacaq10:12BMT-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin yeni vebsaytı istifadəyə verilib09:54Danimarkada Türk Günü keçiriləcək09:25Düşmən atəşkəs rejimini 96 dəfə pozub07:42Paytaxtda ölümlə nəticələnən ağır qəza00:11Şabranda zəlzələ olub20:18BSB-nin Qiymətləndirmə Missiyası Bakıya səfərini uğurla başa vurur19:22Bakıda "Yahya Kamal: Bir İstanbul Şairi" adlı konfrans keçiriləcək19:17Ölkəmizin ərazi bütövlüyü uğrunda həlak olmuş və itkin düşmüş hərbi qulluqçuların ailə üzvlərinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsində növbəti mühüm addım18:39Kürdəmirdə “Dini icmalar və gənclər: dini radikalizmlə mübarizə və birgə fəaliyyətin təşkili” mövzusunda keçirilən seminar-müşavirə yekunlaşıb18:08Prezident Bakı Nəqliyyat Agentliyinin İdarə Heyətinə sədr təyin edib18:00İlham Əliyev ilk rəsmi səfərini Türkiyəyə edəcək17:09AZINNEX Əfqanıstan İslam Respublikasının nümayəndə heyəti ilə görüşüb17:06“Türk Hava Yolları” aviaşirkəti “IATA Ümundünya Təhsil Tərəfdaşlıq Konfransına” ev sahibliyi edib16:46Cəlilabad-Yardımlı avtomobil yolunun tikintisi keyfiyyətlə davam etdirilir15:48“Koroğlu” stansiyasının "piramida" adlandırılan giriş-çıxışı bağlanır15:26Bakıda İƏT Gənclər və İdman Nazirlərinin 4-cü sessiyası başa çatdı15:00Əfqanıstandakı sülhməramlılarımızın bir qrupu Azərbaycana qayıdıb14:36“Sərt rəqabət şəraitində marketinq və satış qərarlarının verilməsi” mövzusunda açıq seminar təşkil olunub13:52Prezident NATO-nun Avropada Müttəfiq Qüvvələrinin Ali Baş Komandanının başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib13:31“RAHAT” marketdən oğurluq: Oğru cinayət başında yaxalandı - VİDEO13:292 küçə və 1 prospektdə hərəkət qismən məhdudlaşdırılır13:12Ekologiya Nazirliyindən xəbərdarlıq12:47İƏT Gənclər Forumunun sədri: “Gənclərin beynəlxalq əməkdaşlığının siyasiləşdirilməsi yolverilməzdir”12:24Paytaxtda mənzildən 20 min manat dəyərində qızıl və pul oğurlanıb12:00Cənub zonasında gender bərabərliyi ilə bağlı təlim keçiriləcək11:54Müəllimlər üçün təlimlər keçiriləcək11:48Hostinq xidməti göstərən yeni şirkət fəaliyyətə başlayıb11:13Muğan stansiyasında yeni yoldəyişənlər quraşdırılır10:5050 məktəbdə “Milli Qəhrəmanlar” guşəsi yaradılıb10:36Qəza zamanı yol təsərrüfatına ziyan dəyib10:25Şəhid olmuş və itkin düşmüş şəxslərin ailələrinə 11 min manat veriləcək10:19Azərbaycan əlverişli şəraitdən istifadə edərək bir neçə rayonu işğaldan azad etməlidir09:55Bakı və Abşeron yarımadasında tozun miqdarı sanitar normadan çoxdur09:38Ermənilər cəbhədə yenə snayperləri işə saldı08:53Minsk qrupunun həmsədri vəfat edib07:39Ucarda iki intihar hadisəsi baş verib21:37Ekologiya Nazirliyi tərəfindən hüquq mühafizə orqanlarına 25 iş göndərilib18:29“Dini icmalar və gənclər: dini radikalizmlə mübarizə və birgə fəaliyyətin təşkili” mövzusunda iki günlük seminar-müşavirə keçirilir17:57Prezident İlham Əliyev “Gənclərin hamisi” Fəxri Nişanı ilə təltif olundu17:32Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunda seminar-müşavirə keçirilib17:18Şabran-Əmirxanlı-Qazbabalı avtomobil yolu yenidən qurulur16:49Pakistan Milli Müdafiə Universiteti nümayəndə heyəti Azərbaycanda səfərdədir16:21İlham Əliyevin yenidən prezident seçilməsinə 56 ölkədən dəstək16:10“Mastercard”kart sahiblərini alış-veriş zamanı imza atmaq tələbindən azad etdi15:47iƏT Gənclər Forumunun fəaliyyətinə yüksək qiymət15:29İqtisadiyyat Nazirliyinin Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunun fəaliyyətinə dair mətbuat konfransı keçirilib15:16İlham Əliyev: “Cocuq Mərcanlı qəsəbəsi bizim dirçəliş rəmzimizə çevrilib”15:00BNA İctimai Nəqliyyat üzrə Beynəlxalq Assosiasiyaya üzv qəbul edilib14:46Paytaxt məktəbi olimpiadanın final mərhələsində14:23Erməni qadından etiraf:"Ermənilərin vəşiliyinə görə xəcalət çəkirəm"13:46Cari ilin ilk rübündə 786 nəfər şəxsi peşə hazırlığı və əlavə təhsil kurslarına cəlb edilib12:59Prezident Nazirlər Kabineti üzvlərinin səlahiyyətlərinin icra edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb12:51Sabahın hava proqnozu açıqlandı11:53Qazax-Cəfərli avtomobil yolunun yenidən qurulması yekunlaşmaq üzrədir11:35ADNSU və “Microsoft” arasında əməkdaşlığa dair saziş imzalanıb11:12Təhsil müəssisələrində “Oxu həftəsi” keçirilir10:40BMT-nin Bakı ofisi azərbaycanlı jurnalistlər üçün təqaüd proqramı elan edir10:17Magistral qaz kəməri sahəsində cari təmir işləri aparılacaq09:40İlham Əliyevin andiçmə mərasimi keçirilir09:31Metronun “Koroğlu” stansiyası ətrafındakı sıxlıq aradan qaldırılır09:23Cəbhədə atəşkəsin pozulması halları artıb08:16Sosial şəbəkələrdəki məlum səhifələrdə yer alan pensiyaçının əsassız fikirləri sosial müdafiə sahəsində aparılan islahatları ləkələməyə hesablanıb07:01Paytaxtda bir neçə avtomobil yanıb00:18Cəlilabadda yük maşını mikroavtobusla toqquşub, ölən və yaralananlar var23:40Türkiyənin Rusiya ilə strateji tərəfdaşlığı müvəqqəti xarakter daşıyır23:11Lənkəranda məlumatlandırma görüşü keçirilib19:00Bu küçələr nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti üçün bağlı olacaq18:50Məktəblilər insan alveri ilə bağlı maarifləndirilib18:45Formula-1-ə görə 17 marşrut xətti üzrə avtobusların hərəkət sxemində dəyişiklik ediləcək18:31Goranboydan daha bir sahibkar Prezidentə müraciət etdi18:25Bakıda NATO-nun Əməliyyat İmkanları Konsepsiyası proqramı çərçivəsində kurs keçirilir18:11İşəgötürənlərə və qadın işçilərə qadınların əmək hüquqları ilə bağlı məlumatlar verilib17:47Əmək Nazirliyi və BƏT-in birgə təşkilatçılığı ilə seminar keçirilib17:18“Transfer qiymətlərinin müəyyən edilməsi və vergidən yayınma hallarına qarşı tədbirlərin işlənib hazırlanmasında Vergilər Nazirliyinə dəstək” adlı Tvinninq layihəsinin təqdimat mərasimi keçirilib17:13Sabah İlham Əliyev and içəcək16:59Nazir müavini MDB-yə üzv ölkələrin Gənclərlə İş üzrə Şurasının növbəti iclasında iştirak edib16:41Konstitusiya Məhkəməsi prezident seçkilərinin nəticələrini təsdiqləyib16:19İxracatçılar Klubunun növbəti iclası keçirili16:12Böyük Şor gölü üzərindən çəkilən yeni yolun tikintisi davam edir15:58Bakıda İƏT gənclər və idman nazirlərinin konfransı keçiriləcək15:53UNEC tələbələri üçün təlim keçirilib15:44Sərkisyan sərsəmlədi: "Azərbaycan güzəştə getməlidir"15:34Diaspor təşkilatından “Vətənim Azərbaycan” layihəsi15:05“ASAN xidmət”ə 21 milyonuncu müraciət qeydə alınıb14:06Paytaxtda küləkli hava davam edəcək13:19Ermənistan silahlı qüvvələrinə məxsus kvadrokopter məhv edilib13:07Mübariz Qurbanlının vətəndaşları qəbulu vaxtı dəyişdirilib12:41Oxu Günü” keçiriləcək12:36Bakıda kursantlar arasında beynəlxalq idman yarışı keçirilir12:11Qablaşdırma materiallarının qida məhsullarına təsiri11:57Şəmkir, Tovuz və Tatlı stansıyalarının baş yolları əsaslı təmir olunur11:48Gənc xanımlar üçün təlim təşkil olunub11:21Ermənistan hakimiyyəti etirazları yatırmaq üçün Yerevana zirehli texnika yeritdi
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
Aprel 2018 (503)
Mart 2018 (669)
Fevral 2018 (882)
Yanvar 2018 (865)
Dekabr 2017 (916)
Noyabr 2017 (855)

«    Mart 2018    »
BeÇaÇCaCŞB
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031 

Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlər haqqında araşdırması

19 mar 2018, 16:04   
Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlər haqqında araşdırması


Newscenter.az.19.03.2018. Qeyd etmək lazımdır ki, genom və gen fərqli anlayışlardır. Gen hər hansı bir orqanizmin fəaliyətini təmin edən protein, enzim və digər biokimyəvi maddələrin hüceyrə daxili istehsal prosesinin təlimatını kodlaşdıran DNT fragmentidir. Başqa sözlə ifadə etsək gen spesifik biokimyəvi maddənin istehsalı üçün təlimat mətnidir. Genom isə orqanizmin bütün genlərini əhatə edən təlimat kitabçasıdır. Bu təlimat kitabçasında spesifik biokimyəvi maddənin istehsal olunacağı toxuma və hüceyrə, miqdarı və zamanı öz əksini tapır.
Bəşəriyyət əsrlər boyu süni yetişdirmə üsulları ilə təbiətdə mövcud olan bir çox bitki və heyvanın genomunu dəyişdirmişdir. Süni seleksiya metodları ilə istənilən xüsusiyyətlər seçilərək bu günə qədər şirin qarğıdalıdan başlamış müxtəlif növ ev heyvanlarına qədər bir çox bitki və heyvan cinsi yetişdirilmişdir. Süni seleksiya metodları ilə təbiətdə mövcud olan genetik variasiyaları seçərək onların yayılmasını təmin etmək olur. Yaxın onilliklərdə gen mühəndisliyi sahəsində əldə edilən nailiyyətlər təbiətdə mövcud olmayan genetik modifikasiyaların dizayn edilib həyata keçirilməsinə imkan yaratmışdır.

Dünya əhalisinin və şəhərləşmənin sürətli şəkildə artması genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlərin gündəlik həyatımıza inteqrasiyasını asanlaşdırmışdır. Günümüzdə kənd təsərrüfatı sahəsində məhsuldarlığın artırılması, istehsal xərclərinin və pestisid istifadəsinin azaldılması, qida tərkibinin zənginləşdirilməsi və keyfiyyətinin artırılması, xəstəliklərə və ətraf mühitin təsirlərinə qarşı müqavimətin qazanılması məqsədi ilə yeni genetik tərkibli bitkilər yaradılmışdır. Herbisidlərə qarşı dayanıqlı soya, böcəklərə qarşı dayanıqlı qarğıdalı, yağ turşusu tərkibi dəyişdirilmiş kanola, viruslara qarşı müqavimət qazandırılmış gavalı, vitamin tərkibi zənginləşdirilmiş düyü genetik modifikasiya olunmuş bitkilərə misal olaraq göstərilə bilər.

Gen mühəndisliyi metodları eyni zamanda bioplastik istehsalında və dekorativ bitki sənayesində də geniş şəkildə tətbiq edilir[2].Qeyd etmək lazımdır ki, bitkiciliklə yanaşı heyvandarlıq sahəsində də bu metodların tətbiqi artmaqdadır. Böyümə prosesi sürətləndirilmiş və ölçüləri böyüdülmüşsomon balıqları, dəli dana xəstəliyinə qarşı immuniteti artırılmış mal-qara, omega-3 yağ turşusu ilə zənginləşdirilmiş, xolesterol miqdarı vəya yağ turşusu tərkibi dəyişdirilmiş mal-qara və donuz genetik modifikasiya nümünələri olaraq göstərilə bilər [3;4]. Dünya əhalisinin artım sürətini nəzərə alaraq yaxın gələcəkdə istehlak edilən ətin təminatında ciddi problemlərlə qarşılaşacağımızı təxmin etmək mümkündür. Hal-hazırda qida ehtiyatının artırılması istiqamətində gen mühəndisliyi metodlarından istifadə getdikcə artır. Belə ki, gen mühəndisliyi metodları ilə kənd təsərrüfatı heyvanlarının istehsal etdikləri südün tərkibində olan faydalı proteinlərin miqdarı ya artırılır ya da südün tərkibinə tamamilə yeni proteinlər əlavə edilir.Tərkibi dəyişdirilmiş süd ilə qidalanan yeni doğulan heyvanların inkişaf prosesininin sürətlənəcəyi, çəkilərinin artacağı və xəstəliklərə qarşı müqavimətlərinin güclənəcəyi ehtimal olunur .

Dərman sənayesi və tibb sahəsində GMO-lar əvəzedilməz rol oynayır. İstər vaksinlərin və farmaseptik proteinlərin istehsalında, istərsə də xəstəliklərin müalicəsi üçün aparılan elmi-tədqiqat işlərində gen mühəndisliyi metodlarından geniş şəkildə istifadə edilir.
Gen mühəndisliyi metodlarının tətbiqinin həm qida, həm də qeyri-ərzaq sektorunda geniş yayılması və gələcəkdə törədə biləcəyi fəsadlar dünya ictimaiyyətində ciddi narahatçılıqlara səbəb olur. Hər hansı bir orqanizmin genomuna edilən modifikasiyalar orqanizmin metabolizmində, böyümə sürətində və ətraf mühitin təsirlərinə qarşı verəcəyi reaksiyalarda dəyişikliklərə yol aça bilər. Belə ki, genoma inteqrasiya edilmiş yeni genlər orqanizmin ümümi genom konfiqurasiyasını dəyişdirərək normal şərtlər altında aktiv olmayan bioloji prosesləri aktivləşdirərək toksik maddələrin istehsalına təkan verə bilər.Bu genetik dəyişikliklər həm GMO-nun özünə, həm də yaşadığı təbii mühitə, eyni zamanda ondan birbaşa və ya dolayı yolla istifadə edən insanlara öz təsirini göstərə bilər. İnsan sağlamlığına mənfi təsir göstərə biləcək ən önəmli risk mənbəyi insanların təbiətdə mövcud olmayan yeni allergenlərə məruz qalması və bağırsaq florasında antibiotiklərə müqavimətli olan yeni bakteriyaların ortaya çıxmasıdır.

GMO-larda olan pestisid, herbisid və ya antibiotik müqavimət genlərinin təbii orqanizmlərə keçmə ehtimalı nəinki insanlar üçün, eyni zamanda bütün ekosistem üçün təhlükə yarada bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, GMO-larla fərqli növ təbii orqanizmlər arası gen transferi nəzəri olaraq inkar edilməsə də, praktik olaraq baş vermə ehtimalı çox azdır . Bununla belə, hal-hazırda ən böyük təhlükə genetik modifikasiya olunmuş orqanizmlər ilə öz növlərinə aid, təbiətdə mövcud olan orqanizmlər arasında gen transferinin(cütləşmə və ya mayalanma vasitəsi ilə eyni növ orqanizmlər arası genetik materialın transferi) baş verməsidir. Başqa sözlə ifadə etsək, gen mühəndisliyi metodları ilə bir orqanizmə köçürülmüş yad genlər hər hansı genetik modifikasiya olunmamış təbii orqanizmlərin genomuna daxil olaraq gələcəkdə ekosistemə bərpası mümkün olmayacaq zərbələr vura bilər. Böcəklərə qarşı müqaviməti təmin edən genin çarpaz mayalanma ilə digər təbii bitkilərə keçmə ehtimalı buna misal olaraq göstərilə bilər.

Qeyd etmək lazımdir ki,GMO-ların potensial riskləri istər elmi tədqiqat institutları istərsə də kənd təsərrüfatı sahəsində fəaliyət göstərən biotexnologiya şirkətləri tərəfindən ətraflı şəkildə təhlil edilməmişdir. Bütün hallarda, genetik modifikasiya olunmuş və təbii qida məhsullarının keyfiyyət və təhlükəsizlik göstəriciləri müqayisəli şəkildə araşdırılaraq elmi əsaslara dayanan risk qiymətləndirilməsi aparılmalı və ictimaiyyətin narahatlığına son verilməlidir.Bu sahədə mövcud olan potensial risk faktorları bir çox ölkələri genetik modifikasiya olunmuş məhsulların istehsalına və idxalına qismən və ya tam məhdudiyyətlərin gətirməsinə vadar etmişdir.
OXŞAR MÖVZULAR