Impera

XƏBƏR LENTİ
14:01Fizuli Məmmədovdan bayram təbriki: "Azərbaycanın müstəqilliyi əbədi, müstəqil Azərbaycan dövləti güclü və firavan olsun”13:32Hava limanı yolunda dəhşətli qəza-ölən və yaralananlar var13:00Sabah bəzi ərazilərdə yağış, sulu qar yağacaq12:39Bir siyasi partiyanın "mühacir biznesi" (insan alveri) ilə məşğul olması nəinki mənəvi, eyni zamanda siyasi rüsvayçılıqdır12:092020-ci ildə Şərq Tərəfdaşlığı ölkələri arasında rominq tariflərinin azaldılmasına dair saziş imzalana bilər11:48"Azərsu" ASC-nin sədri Qorxmaz Hüseynov Mingəçevir və Yevlax şəhərlərindən olan vətəndaşları qəbul edib11:20“Aqrar Tədarük və Təchizat” ASC-nin rəhbər şəxsləri Quba, Qusar və Xaçmazda fermerlərlə görüşüb10:34Naxçıvan Qarnizonu ilə ərazidə keçirilən çoxpilləli komanda-qərargah təlimi başa çatıb - VİDEO10:00Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva xalqımızı Milli Dirçəliş Günü münasibətilə təbrik edib09:20Atəşkəs rejimi 23 dəfə pozulub09:02Rusiya Azərbaycanlıları İttifaqının Mübariz döyüşçü idman klubunu hüquqi şəxs olaraq qeydiyyatdan keçdi08:35Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günüdür18:50Lerikin daha 3 kəndinə qaz verildi18:27Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin sədri Balakən rayonunda vətəndaşlarla görüşüb17:52Bu erməni lobbisinə vurulan ciddi zərbə idi17:44Əməliyyat təliminin son mərhələsi keçirilib - VİDEO17:27BŞTİ müdiri vətəndaşları qəbul edib17:10Prezident zəlzələnin fəsadlarının aradan qaldırılmasına 6 milyon manat ayırdı16:58“Mastercard”la bir toxunuşla ödəniş edin16:33İrandan Azərbaycana daxili orqanında narkotik vasitə və psixotrop maddə gətirmək istədi16:11Məktəblilər DDoS hücumlara görə məsuliyyət daşıyır15:45Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin rəhbərliyi növbəti vətəndaş qəbulları keçirib15:26Azərbaycanla Fransa arasında miqrasiya sahəsində əməkdaşlıq müzakirə olunub15:08Azərbaycan və Gürcüstanın dəmir yolları arasında görüş keçirilib14:34“Azəriqaz” “SMART-KART” tipli sayğaclarla bağlı məsələyə aydınlıq gətirdi14:18Astarada insan alveri ilə bağlı təlim keçirilib13:57Agentlik rəhbərliyi vətəndaşları qəbul edəcək13:37Azərbaycanın Energetika naziri Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri üzrə Qazaxstan sammitində iştirak edib13:12Sabah hava yağmurlu olacaq12:55Dini liderlər dünya ictimaiyyətini Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə dəstək verməyə çağırıblar12:20Paytaxt məktəbliləri beynəlxalq yarışlardan qızıl medalla qayıdıblar12:02Paytaxtda qanunsuz parklanmaya qarşı tədbirlər görülür11:44Tailandda Azərbaycanın sədrliyilə Quru limanların işi üzrə işçi qrupun 3-cü iclası keçirilib11:38Almaniyada icazəsiz yaşayan 61 nəfər Azərbaycan vətəndaşı ölkəyə qaytarılıb11:24Aqrar Xidmətlər Agentliyində rayon baytarlıq idarələrinin rəhbərləri ilə görüş keçirilib11:05Raket və Artilleriya Qoşunları əməliyyat təliminin tapşırıqlarını icra edir - VİDEO10:50Müxalifətin korrupsiyası10:16Təhsil müzakirələri davam edir09:40Düşmən ərzində atəşkəs rejimini 20 dəfə pozub09:22Zərdab–Qaravəlli avtomobil yolu yenidən qurulub09:00Əməliyyat təlimi çərçivəsində HDQ qarşıya qoyulan tapşırıqları icra edir - VİDEO20:49Almaniyadan 11 Azərbaycan vətəndaşı deportasiya edilib - SİYAHI19:46Gəncədə yol qəzası: ölən və yaralananlar var - VİDEO18:55Prezident İlham Əliyev Qaraçay-Çərkəz Respublikasının başçısını qəbul edib18:23Bakıda qanunsuz fəaliyyət göstərən dini tədris kursu aşkarlanıb18:00İsveçrə Əməkdaşlıq Ofisinin nümayəndələri AQTİ-nin laboratoriyaları ilə yaxından tanış olub17:41Qaz xətti bir gündə iki dəfə zədələndi17:12İtalyan mətbəxində Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarından istifadə olunacaq16:34Goranboyun daha bir kəndinə qaz verilib15:29Beyləqan şəhərində tullantı sutəmizləyici qurğusunun tikintisi yekunlaşmaq üzrədir15:11Voleybolçu qəzlar arasında birinciliyə start verilib14:53KOB-ların maliyyələşdirilməsinə dair ictimai müzakirə təşkil edilib14:43Külli miqdarda aksiz markası olmayan spirtli içkilər aşkarlanıb VİDEO14:17Təhsil Nazirliyi tərəfindən 7 nəfərə töhmət verilib14:05Gələn il Azərbaycan və Ermənistan rəhbərləri görüşə bilər13:55Keçən ay Təhsil Nazirliyinə 28 müraciət daxil olub13:34Məktəbdaxili yarışlar başlayıb13:20Təhsil naziri 3 ölkədən olan həmkarı ilə görüşüb13:03“ASAN xidmət”ə 34 milyonuncu müraciət12:41Məktəblilər arasında vətənpərvərlik və mənəvi dəyərlər mövzusunda rəsm -sərgi müsabiqəsi keçirilib12:30“Siyasətdə bütün oyunlar qəbuldur” variantından artıq imtina etmək zamanıdır12:15Hər kəsə öz silahıyla cavab vermək lazımdır12:05Prezident İlham Əliyev “Heydər Əliyev” ordenini Şeyxülislam Allahşükür Paşazadəyə təqdim edib11:50Prezident və xanımı Dünya dini liderlərinin II Sammitində iştirak edir11:27Energetika naziri Pərviz Şahbazov Qazaxıstana səfər edəcək11:11“III Robot Olimpiadası”nın qalibləri ölkəmizi “Dünya Robot Olimpiadası”nda təmsil edib10:56AQTA sədri İsveçrə Əməkdaşlıq Ofisinin nümayəndələri ilə görüşüb10:42Nizami rayonunda məktəb seminarları keçirilir10:33Azərbaycanlı mühacir Fransada saxlanılıb10:00İrandan Azərbaycana 25 kq narkotik gətirilməsinin qarşısı alınıb09:44Almaniyada "miqrant alveri"nə görə Azərbaycanın 7 vətəndaşı barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilib - SİYAHI09:27Mövqelərimiz müxtəlif istiqamətlərdən atəşə tutulub09:00Bu gün Dünya dini liderlərinin II Bakı Sammiti başlayır20:00QHT əməkdaşları Agentliyin idarə heyətinin sədri ilə görüşüblər19:38Bakıda Azərbaycan-Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri 4-cü Ticarət Məclisi keçirilib19:00Azərbaycanda vərəmlə bağlı Milli Dialoq keçiriləcək18:30Azərbaycan-BƏƏ Hökumətlərarası Komissiyasının iclası keçirilib17:48"Azəriqaz"da istehsalat müşavirəsi keçirilib17:13Asiya İnkişaf Bankının “Texniki dəstək” layihəsinin təqdimetmə mərasimi keçirilib17:00ABŞ nümayəndə heyəti “ASAN xidmət”də16:45Prezident "Azərsu"ya 5 milyon manat ayırdı16:32İlham Əliyev “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədrini qəbul edib16:17Gömrük rəsmiləşdirilməsi üzrə təlimlər keçirilir15:36Dövlət Komitəsində görüş keçirilib15:10Şəhid ailəsinin bank girovluğunda olan evi Birinci vitse-prezidentin tapşırığı ilə geri qaytarılıb14:45Əməliyyat təlimi çərçivəsində HHQ qarşıya qoyulan tapşırıqları icra edir - VİDEO14:30Pərvin Kərimzadə: "Büdcə xərclərinin artırılması tərəqqinin real mənzərəsidir"14:13Sabah hava necə olacaq?13:56Bakıda MDB-yə üzv dövlətlərin Gənclərlə iş üzrə Şurasının iclası keçiriləcək13:27Bəzi ticarət obyektlərində tərkibində böyük miqdarda bitki, az miqdarda isə kərə yağı spredi olan yağlar kərə yağı adı altında satılır13:20“MDB üçün 100 ideya” Beynəlxalq gənclər layihəsinin final mərhələsi keçiriləcək13:11“Sənədsiz məktəbli qalmasın” aksiyasına yenidən start verilib13:00Qida məhsullarının idxalının elektronlaşmasına start verildi12:51Azərbaycanla Rusiya arasında gəncləri sahəsində saziş imzalanacaq12:40Pambıq qəbulu məntəqələrinə bu günədək 281 min tondan çox məhsul təhvil verilib12:22Ağcabədidə 18 km uzunluğunda yerli əhəmiyyətli yol yenidən qurulub11:45Tirrell Hatton“Türk Hava Yolları Açıq Qolf Turniri”nin qalibi oldu11:35496 əcnəbi barədə ölkəni tərk etmə qərarı çıxarılıb11:17BNA əməkdaşları halı pisləşən xanıma ilkin tibbi yardım göstərib11:02Keçən ay Miqrasiya Xidmətinə 49924 müraciət daxil olub
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
Kasım 2019 (300)
Ekim 2019 (779)
Eylül 2019 (708)
Ağustos 2019 (57)
Temmuz 2019 (579)
Haziran 2019 (568)

«    May 2019    »
PtSaÇaPrCuCtPz
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031 

Türkiyə NATO-dan çıxa bilərmi?

31 May 2019, 08:29   
Türkiyə NATO-dan çıxa bilərmi?


Newscenter.az.31.05.2019
. Türkiyə 1952-ci ildən etibarən NATO üzvüdür. Stalinin təhdidedici siyasətinə qarşı, Ankara üzünü Avroatlantik məkana tutmuşdu. Rus dövlətçiliyində Kiev rus dövlətindən bu yana Aralıq dənizinə çıxmaq əsas məqsəd olaraq xarici siyasətin əsas priotitetlərindən idi. Stalinin dövründə Aralıq dənizinə çıxış uğrunda mübarizə daha maksimalist xarakter alır. Stalin Ankaradan, Çanaqqala boğazını tələb edir və burada Rusiyanın gəmilərinin sərbəst hərəkətinə imkan verməyi tələb edir. O dövr Britaniya öz maraqları çərçivəsində Türkiyəyə dəstək olur. Türkiyənin o dövr prezidenti olan İnönü Sovet təhdidləri qarşılığında NATO-ya üzv olmaq strategiyasını seçir. Lakin bunun üçün İnönü həmdə birpartiyalı sistemdən imtina edir, demokratik seçkilərə gedir. Hakimiyyət Bayar və Menderes başda olmaqla Demokratik Sol partiyasına keçir. Soyuq müharibə dövründə Türkiyə NATO üçün həyati əhəmiyyətə malik dövlət idi. Türkiyənin regionda açar dövlət funksiyası, alyans üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Türkiyə NATO və Yaxın Şərq arasında bir körpü funksiyasını yerinə yetirirdi. Hətta 1974-cü ildə Bülent Ecevitin Kibris müdaxiləsinə görə Türkiyəyə tətbiq edilən sanksiyalar qisa zamandan sonra aradan qaldırılmışdır. Bu dövr bundan istifadə edən Türkiyə hakimiyyəti Roketsan,Aselsan Havelsan kimi hərbi sənayə nəhənglərini yaratmışdı. Türkiyə o dövr bazaları bağlamaqla, NATO-nun Yaxın Şərq regionunda siyasətinə ciddi zərbə endirmişdi.

Soyuq müharibə dövründən sonra dünyada siyasi mühit kökündən dəyişdi. Belə bir deyim var, NATO üzvü olan heç bir dövlətə hücum edə bilmirlər. Türkiyə Yaxın Şərqdə yerləşsə, bir Qərb dövlətidir. Türkiyənin ixracının böyük qismi Qərbə gedir. Ölkənin hərbi strategiyası və siyasi sistemi Qərb standartlarına uyğunlaşdırılmışdı. NATO ilə Türkiyə arasında problemlər Suriya böhranın yaranmasından sonra başladı. Türkiyə burada ilk öncə Qərblə birgə hərəkət edərək, Əsədə qarşı çıxırdı. Lakin Rusiyanın regiona müdaxiləsi, Əsəd istiqamətində dəstəyi, Əsədin sonda nəzarəti bərpa etməsi, Kürdlərin Suriyanın 25% ərazisinə nəzarəti ələ keçirməsi, bu istiqamətdə ABŞ-ın dəstəyi NATO ilə münasibətlərdə də korrektelərə səbəb oldu. Türkiyədə uzun illər kemalist xətt ilə siyasi islam arasında ciddi rəqabət gedirdi. Hətta onlar uzun illər atlantikçi adlandırılan qanada qarşı mübarizə aparmışdılar. Erdoğan Gülən arasında baş verən hadisələrin kuliminasiya nöqtəsi isə, darbə hadisəsi oldu. Bu hadisədən sonra orduda kütləvi həbslər başladı. Orduda ən azı 160 mindən çox mühakimə edilib. Həmçinin Türkiyə 9332-dən artıq polis zabitini həbs edib. F16 arası pilotları arasında ciddi pilot qıtlığa yaranıb. Bundan sonra bu şəxslər atlantikçi qanadın nümayəndəsi olaraq günahlandırılıb. Ölkədə anti Qərb propaqandası artıb. NATO-da Atatürkün təhqir edilməsi bileterial əlaqələri daha da gərginləşdirib.

Türkiyə ilə NATO arasında əlaqələri soyuqlaşdıran digər amil isə S400 məsələsi idi. S400 məsələsini mən Türkiyənin Rusiya ilə məlum təyyarə olayından sonra münasibətləri müsbət istiqamətə korrektə etməsi üçün bir alət kimi dəyərləndirirəm. Həmçinin Türkiyənin haqqı idi ki, özünün təhlükəsizliyini təmin etsin. Təbii ki, uzun illər ABŞ Türkiyənin almaq istədiyi Patriot raketlərini Ankaraya vermədi. Burada konqresdə olan müxtəlif lobbilərində mühüm təsiri var. Türkiyə isə buna görə Rusiyaya müraciət etdi. Lakin digər bir tərəfdən, Türkiyənin son dövrlər Rusiyadan enerji aslılığı həmçinin əlaqələrin dərininə inkişaf etdirilməsi, Türkiyə üçün yaxşı hesab etmirəm. Ankara çalışır ki, Atlantik məkanla geoavrasiya məkanı arasında balansı qorusun. Əgər əvvəl Türkiyə özünün maraqlarını Qərbin maraqları ilə koordinasiya edib, Qərbin regionda əsas müttəfiqi kimi çıxış edirdisə, son dövrlər Türkiyə bu xəttdən sürətlə uzaqlaşır. Türkiyə uzun illər Əsədə qarşı koalisiyaları dəstəkləməklə həmçinin Rusiya və İranla ittifaqla balans şəkildə manevrlər edərək, Suriyada öz siyasətini həyata keçirməyə çalışırdı.

Türkiyənin NATO-ya, NATO-nun isə Türkiyəyə ehtiyacı var. Təbii ki, əgər Türkiyə NATO-dan çıxmaq istəyərsə bu onun təbii haqqı olacaq, lakin zənnimcə avroatlantik təhlükəsizlik strukturlarına qalmaq Türkiyənin daha çox yararınadır. Krımın Rusiya tərəfindən anneksiyası, Abxaziya və Osetiyanın işğalından sonra Rusiya Qara dənizdə real gücə çevrilib. Rusiya indidə çalışır ki, Aralıq dənizində yerləşən Hmeynim və Tartus bazalarını genişləndirsin. Türkiyə Aralıq dənizində Rusiyanın qarşısına tək çıxa bilməz. Bunun üçün Ankaranın NATO-ya ehtiyacı var. NATO-da son dövrlər Qara dəniz regionunda güclənmə xətti seçib. Bu Türkiyənin maraqlarına uyğundur. Bu amil Türkiyənin təhlükəsizliyini, Rusiya qarşısında balanslaşdırır. Digər bir tərəfdən, gələcəkdə artan Çin təhlükəsi həm Türkiyənin NATO çətiri altında qalmasına, həmçinin NATO-nun Türkiyəyə ehtiyac duymasına səbəb ola bilər. Baxmayaraq ki, son dövrlər Qərblə əlaqələrdə müəyyən soyuqluqlar yaranıb. Lakin Türkiyə korrektələrə getməklə balansı qorumağa çalışır. Rahib Bransonun, bu gün daha bir Gülənçi şəxsin azad edilməsi, S400 lə bağlı işçı qrupunun yaradılması təklifi, həmçinin Vaşinqtonla mütəmadi danışıqlar, S400-ün alışının maksimum uzadılması taktikası, AB nəhəngləri yeni sistemlərin istehsalı haqqında danışıqlar, Türkiyənin Qərblə əlaqələri korreksiya etmək istəyinin nəticəsidir. Müxtəlif antiQərbçi hərakatların çıxışlarına baxmayaraq Türkiyənin NATO-dan çıxmaq kimi hədəfi görsənmir. Hər nə qədər Erdoğan anti Amerikanist çıxışlar etsə də, əslində Erdoğan Amerikaya ən yaxın siyasət yürüdən Türkiyə prezidentlərdəndir. Vaşinqtonda öz növbəsində, müəyyən addımlar atmağa çalışır. Trumpın gömrük rüsumlarını aradan qaldırması, həmçinin işçi komisiyaya müsbət mesajlar, müəyyən koordinasiyalardan ən azı bununla bağlı istəklərdən xəbər verir. Türkiyənin Qara dənizdə güclənməsi burada NATO varlığının artması, Azərbaycanın maraqları çərçivəsindədir. Çünki Bakı üçün, Ankara Qərbə açılan qapıdır.

Kamran Sultanlı, müstəqil ekspert
OXŞAR MÖVZULAR