Bu gün Azərbaycanda minlərlə insanın ən böyük problemlərindən biri iş tapmaqdır. İnsan illərlə oxuyur, peşə öyrənir, təcrübə toplayır, ailəsinin məsuliyyətini daşıyır və halal zəhməti ilə yaşamaq istəyir. Amma iş axtararkən qarşısına bəzən tamam başqa mənzərə çıxır.
İşə qəbul zamanı insanın biliyindən, bacarığından və təcrübəsindən daha çox “kiminsə adamı olub-olmaması”, tanışlıq, şəxsi münasibətlər və başqa qeyri-peşəkar meyarların önə keçməsi cəmiyyətdə ciddi narazılıq yaradır.
Ən acınacaqlısı isə odur ki, bəzi rəhbərlər özlərini müəssisənin sahibi kimi aparır, işçilərin taleyinə şəxsi istəkləri ilə qərar verməyə çalışırlar. Halbuki direktor və ya rəhbər olmaq insana qanundan üstün olmaq hüququ vermir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına görə hər kəs öz qabiliyyəti əsasında fəaliyyət növünü, peşəsini, məşğuliyyətini və iş yerini sərbəst seçmək hüququna malikdir. Həmçinin hər kəsin ayrı-seçkilik olmadan əməyinə görə haqq almaq hüququ var.
Əmək qanunvericiliyində də əmək münasibətlərində işgüzar keyfiyyətlər və peşəkarlıqla əlaqəsi olmayan amillərə görə ayrı-seçkiliyə yol verilməsinin qadağan edildiyi göstərilir.
Bəs onda sual yaranır:
Niyə bacarıqlı insan iş tapa bilməməlidir?
Niyə illərlə təhsil almış, öz sahəsini bilən insan yalnız tanışı olmadığı üçün kənarda qalmalıdır?
Niyə bir rəhbər öz vəzifəsindən istifadə edərək insanların əməyinə və gələcəyinə şəxsi münasibəti əsasında qiymət verməlidir?
İş yeri insan üçün sadəcə maaş alınan məkan deyil. İş — ailənin dolanışığı, uşağın təhsili, evin ehtiyacları, insanın özünə hörməti və gələcəyə ümidi deməkdir.
Bir insanı “sabah gəl”, “xəbər edərik”, “yer yoxdur” deyərək aylarla ümidsiz saxlamaq da insanın vaxtına və əməyinə hörmətsizlikdir. Əgər vakansiya varsa, seçim şəffaf və obyektiv aparılmalıdır. Əgər namizəd uyğun deyilsə, bunu açıq və mədəni şəkildə bildirmək lazımdır.
İşə qəbul şəxsi münasibətlərin deyil, peşəkarlığın meydanı olmalıdır.
Rəhbər işçidən məsuliyyət, intizam və peşəkarlıq tələb edirsə, özü də qanuna, ədalətə və insan hüquqlarına hörmət etməlidir.
Heç kim iş axtaran insanı alçaltmamalıdır.
Heç kim işçini özündən asılı vəziyyətdə saxlayıb ona “mən direktoram, sən isə heç kimsən” münasibəti göstərməməlidir.
Heç kim öz vəzifəsini şəxsi hakimiyyət vasitəsinə çevirməməlidir.
Çünki vəzifə insana üstünlük vermək üçün deyil, məsuliyyət daşımaq üçün verilir.
Bu məsələ yalnız bir insanın problemi deyil. Bu, cəmiyyətin problemidir.
Bu gün iş axtaran gənc sabah ailə quracaq. Bu gün işsiz qalan ata-ana övladının ehtiyaclarını qarşılamaqda çətinlik çəkə bilər. Bu gün haqsızlıqla işdən kənarda saxlanılan insan sabah cəmiyyətə olan inamını itirə bilər.
Ona görə də işə qəbul proseslərində şəffaflıq, obyektivlik, peşəkarlıq və qanuna hörmət əsas prinsip olmalıdır.
İnsanların haqqını tanımaq zəiflik deyil.
İş axtaran insana hörmət etmək güzəşt deyil.
Ədalətli seçim etmək heç kimin lütfü deyil.
İnsan öz zəhməti, biliyi və bacarığı ilə iş qazanmaq istəyir.
Heç kim kiminsə qapısında minnətçi olmaq istəmir.
Biz elə bir əmək mühiti istəyirik ki, insanın qarşısında “kimin tanışısan?” sualı yox, “nə bacarırsan?” sualı dayansın.
İşə qəbulda meyar tanışlıq yox, ləyaqət və peşəkarlıq olsun.
Rəhbərlikdə meyar şəxsi münasibət yox, qanun və ədalət olsun.
Çünki Azərbaycan vətəndaşının halal zəhmətlə işləmək haqqı var.
İŞ TAPMAQ HAQQDIR.
ƏMƏK ETMƏK HAQQDIR.
ƏDALƏTLİ MÜNASİBƏT GÖRMƏK HAQQDIR.
VƏ BU HAQLARA HÖRMƏT EDİLMƏLİDİR.
Məşğulluq haqqında qanunvericilik də şəxslərin peşəsini və iş yerini sərbəst seçmək hüququnu tanıyır.
Ədalətli əmək bazarı — güclü cəmiyyət deməkdir.
Mətanət Məmmədova
