8 Noyabr–Zəfər Günü Azərbaycan xalqının müasir tarixində dövlətçilik iradəsinin, milli birliyin, qəhrəmanlığın və ərazi bütövlüyünün bərpasının rəmzi olan əlamətdar tarixdir. Bu gün yalnız 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış hərbi Qələbəni deyil, həm də onilliklər boyu davam edən mübarizənin, xalqın doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusunun və müstəqil dövlət quruculuğunun nəticəsini ifadə edir.
2020-ci il noyabrın 8-də Şuşa şəhərinin işğaldan azad edilməsi Azərbaycan tarixində yeni səhifə açdı. Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin həmin gün xalqa müraciət edərək Şuşanın azad olunmasını elan etməsi ölkəmizin hər bir vətəndaşı üçün tarixi hadisəyə çevrildi. Noyabrın 8-nin Zəfər Günü kimi qeyd edilməsi Prezidentin 2020-ci il dekabrın 3-də imzaladığı Sərəncamla rəsmiləşdirildi.
Azərbaycanın 2020-ci ildə qazandığı Qələbənin tarixi köklərini anlamaq üçün Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin keçmişinə nəzər salmaq lazımdır.
1980-ci illərin sonlarından başlayaraq Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları və hərbi təcavüzü nəticəsində ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin bir hissəsi işğal edildi. Bir milyondan artıq azərbaycanlı doğma yurdlarından didərgin düşdü, şəhər və kəndlər dağıdıldı, tarixi və mədəni irsimizə ciddi ziyan vuruldu.
BMT Təhlükəsizlik Şurası 1993-cü ildə 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələr qəbul edərək münaqişənin həlli və işğal olunmuş ərazilərdən Ermənistan qüvvələrinin çıxarılması ilə bağlı mövqeyini ortaya qoydu. Lakin uzun illər davam edən danışıqlar prosesi nəticəsiz qaldı.
Bu dövrdə Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması, beynəlxalq mövqelərin gücləndirilməsi və müasir ordu quruculuğunun həyata keçirilməsi idi. Bu baxımdan deyə bilərik ki, tarixi Qələbəyə gedən yol yalnız döyüş meydanından başlamırdı. Bu yol uzunmüddətli dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf, müdafiə qabiliyyətinin artırılması və beynəlxalq diplomatik fəaliyyətlə müşayiət olunurdu.
Müstəqillik illərində Azərbaycanın iqtisadi imkanlarının genişlənməsi, müdafiə sənayesinin inkişafı, Silahlı Qüvvələrin müasirləşdirilməsi və hərbi kadr hazırlığının gücləndirilməsi ölkənin müdafiə potensialının artırılmasında mühüm rol oynadı.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə ordu quruculuğuna xüsusi diqqət yetirilməsi, beynəlxalq hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsi və müasir texnologiyaların tətbiqi Azərbaycanın hərbi imkanlarının inkişafına təsir göstərən əsas amillərdən oldu.
Digər mühüm amil diplomatik müstəvidə Azərbaycanın mövqeyinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması idi. Münaqişənin hüquqi əsaslarının, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin əhəmiyyətinin beynəlxalq platformalarda gündəmdə saxlanılması bu istiqamətdə aparılan fəaliyyətin əsasını təşkil edirdi.
2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin cəbhəboyu genişmiqyaslı hərbi təxribatlarına cavab olaraq Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatına başladı. Beləliklə, 44 gün davam edən Vətən müharibəsi başlandı. Bu müharibə Azərbaycanın hərbi potensialı ilə yanaşı, dövlətin siyasi iradəsini, xalqın milli həmrəyliyini, əsgər və zabitlərin döyüş əzmini də nümayiş etdirdi.
8 Noyabr tarixinin Zəfər Günü kimi müəyyənləşdirilməsi təsadüfi deyildi. Şuşa Azərbaycan xalqının tarixində, mədəniyyətində, ədəbiyyatında və musiqisində xüsusi yer tutur. Bu şəhər Qarabağın mədəniyyət paytaxtı olmaqla yanaşı, milli kimliyimizin və tarixi yaddaşımızın mühüm rəmzlərindən biridir.
Şuşanın azad edilməsi Vətən müharibəsinin taleyində həlledici mərhələlərdən biri oldu. Şəhərin mürəkkəb relyefi və strateji mövqeyi hərbi əməliyyatları çətinləşdirirdi. Azərbaycan hərbçilərinin qəhrəmanlığı və fədakarlığı nəticəsində Şuşa işğaldan azad edildi.
Prezident İlham Əliyev 2020-ci il noyabrın 8-də Şəhidlər xiyabanından xalqa müraciət edərək tarixi müjdəni çatdırdı: “Əziz Şuşa, sən azadsan! Əziz Şuşa, biz qayıtmışıq!”
Bu müraciət Azərbaycan xalqının yaddaşına əbədi həkk olundu. Şuşanın azad edilməsi ilə Azərbaycan Ordusunun hərbi uğurları yeni mərhələyə qədəm qoydu. Noyabrın 10-da isə hərbi əməliyyatların dayandırılması haqqında üçtərəfli bəyanat imzalandı.
2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya rəhbərləri arasında imzalanmış üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. Bəyanata əsasən, Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılması nəzərdə tutuldu.
Beləliklə, 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın hərbi-siyasi üstünlüyü təmin edildi və ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nəticələr əldə olundu.
Arzuman Muradlı, “Milli İnkişaf” ictimai birliyinin sədri, politoloq
