8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günündə xanımların cəmiyyətdəki rolu, onların hüquqları ve tarixi xidmətləri xüsusi ehtiramla dəyərləndirilir. Bu tarix qadınların keçdiyi mürekkep iş yolu, qazandıqları tırnakiyyətlərə ve qarşıda sırasında vəzifələrə nəzər salmaq için bir mühüm önəm kəsb edir. Həmin gün Azərbaycan kadınlarının uzun boyu formalaşmış zəngin mənəvi irsi, dövlətçilik ənənələrinə sədaqəti ve müasir üstündə ictimai-siyasi sürecilərdə fəal grubu bir daha vurur. Qadınların cəmiyyət həyatında artan rolu sosyal sabitliyin, mənəvi bütövlüyün ve davamlı inkişafın əsas dayaqlarından biri kimi çıxış edir.
Tarixin bütün mərhələlərində kadınların yalnız ailənin gününün kimi deyil, həm də Vətənin müdafiəsində, ictimai-siyasi həyatda ve ədlət quruculuğunda fəal mövqe tutmuşdur. Qədim eposumuz olan Kitabi-Dədə Qorqud destanında kadınların igidlik, sədaqət ve müdriklik rəmzi kimi təqdim olunması milli düşünmecədə qadına verilən yüksək dəyərin göstəricidir. Dastanda kadının qoruyucusu olmasıyla yanaşı, anlarda mübarizə aparan, qərar verən ve cəmiyyətin taleyinə təsir göstərən şəxsiyyət kimi təsvir edilir. Bu isə göstərir ki, qadına hörmət ve ehtiram xalqımızın mənəvi kodunda dərin köklərə malikdir.
Tarixi mənbələrdə adı çəkilən Möminə Xatun, Sara Xatun, Nüşabə, Tomris, Nigar, Həcər ve Tutu Bikə kimi kadının liderlər dövlətçilik, diplomatiya ve qəhrəmanlıq ənənələrinin formalaşmasında mühüm rol oynamışlar. onların fəaliyyəti sübut edir ki, kadınlar müxtəlif tarixi mərhələlərdə siyasi qərarların qəbulunda, planlanan ameliyatlarda ve xalqın mənəvi ruhunun qorunmasında aparıcı fiqurlar oluşur. Bu nümunələr müasir dörtrdə də kadınların rolünün üçün tarixi əsas yarasıdır.
1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Şərqdə ilk demokratik respublika kimi kadınlara seçib-seçilme hükumetini verdi. Bu, çok sayıda Avropa'nın daha iyi bir şekilde atılmış ve çok sayıda siyasi siyasi partiye sahip olduğunu gösteriyor. Həmin qərar qadınların hüquqi statusunun yüksəlməsi baxımından tarixi dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.
1993-cü ildə xalqın tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər əliyevin təşəbbüsü ilə kadın hükûmetlerinin müdafiəsi boyuncalət siyasətinin öncelikleri istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. 1995-ci il noyabrın 12 günlük Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası kişi ve kadısının bərabər hükûk ve azadlıqlara malik olduğunu təsbit edir. Kadıların təhsil, əmək, səhiyyə ve siyasi parti hükûklerinin qorunması istiqamətində hüquqi baza ardıcıl şəkildə təkmilləşdirilmişdir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1998-ci il 14 yanvar tarixli Fərmanı ilə Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdır. 1998-ci il sentyabrın 25-də keçirilmiş Azərbaycan qadınlarının I qurultayı dövlət gender siyasətinin institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm hadisə olmuşdur. Qurultayda qadınların ictimai-siyasi proseslərdə rolunun artırılması, onların hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı geniş müzakirələr aparılmışdır. Həmin ildən etibarən hər beş ildən bir keçirilən qurultaylar qadın hərəkatının təşkilatlanmasına və sistemli fəaliyyətinə təkan vermişdir.
Prezident İlham Əliyev gender siyasətinin ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilməsini təmin edərək qadınların cəmiyyətin bütün sahələrində fəal iştirakına geniş imkanlar yaratmışdır. Müvafiq olaraq 2006-cı və 2010-cü illərdə qəbul edilmiş “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” və “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” qanunlar gender bərabərliyinin hüquqi mexanizmlərini daha da gücləndirmişdir. Bu sənədlər cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılması, qadınların təhlükəsizliyinin təmin olunması və bərabər imkanların yaradılması istiqamətində mühüm addım olmuşdur. Bununla yanaşı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı çərçivəsində qəbul olunmuş “Qadınlara münasibətdə ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında” Konvensiya kimi beynəlxalq sənədlərə qoşulmaq qadın hüquqlarının qlobal standartlara uyğun qorunmasına zəmin yaratmışdır. Bu əməkdaşlıq milli qanunvericiliyin beynəlxalq təcrübə ilə uzlaşdırılmasına və hesabatlılıq mexanizmlərinin formalaşmasına imkan vermişdir.
Bu gün gender siyasəti yeni meyarlarla zənginləşdirilərək davam etdirilir. 2026–2028-ci illər üzrə Milli Fəaliyyət Planı qadınların ictimai fəallığının artırılması, əmək bazarında rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi, rəqəmsal savadlılığın gücləndirilməsi və sosial həssas qrupların dəstəklənməsi kimi mühüm istiqamətləri əhatə edir. Xüsusilə rəqəmsal transformasiya dövründə qadınların innovasiya və texnologiya sahələrinə cəlb olunması prioritet məsələ kimi müəyyənləşdirilmişdir.
Eyni zamanda, Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva humanitar diplomatiya və mədəni təşəbbüslərlə qadın nüfuzunun beynəlxalq müstəvidə möhkəmlənməsinə töhfə verir. Onun rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondu sosial layihələr, təhsil və mədəniyyət proqramları vasitəsilə qadınların və uşaqların rifahının yüksəldilməsinə xidmət edir, humanitar diplomatiya sahəsində mühüm uğurlar əldə edir.
Rəsmi statistikaya görə, əhalinin 50,2 faizini qadınlar təşkil edir. İşçi qüvvəsində onların payı 48 faizdən çoxdur. Yerli özünüidarəetmə orqanlarında qadınların təmsilçiliyi son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə artaraq 39 faizdən yuxarı səviyyəyə çatmışdır. Bu göstəricilər qadınların qərarvermə mexanizmlərində rolunun getdikcə gücləndiyini göstərir.
Azərbaycan qadınları tarixən milli-mənəvi dəyərlərin qoruyucusu, dövlətçilik ənənələrinin daşıyıcısı və ictimai tərəqqinin aparıcı qüvvəsi olmuşdur. Bu gün də qadınlar elm, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, ordu quruculuğu və idarəetmə sahələrində fəal iştirak edir, sosial-iqtisadi proseslərə mühüm töhfələr verirlər. Onların nailiyyətləri cəmiyyətin ümumi inkişaf tempinə birbaşa təsir göstərir.
Beləliklə, 8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü qadınların cəmiyyətdəki rolunun təntənəsi olmaqla yanaşı, gender bərabərliyinin daha da möhkəmləndirilməsi istiqamətində görülən işlərin davamlı xarakter daşıdığını göstərir. Tarixi ənənə ilə müasir dövlət siyasətinin vəhdəti xanımların gələcək uğurlarının əsas təminatıdır və bu yol ardıcıl şəkildə davam etdirilir.
Mahir Süleymanlı
Milli Məclinin deputatı
