2021-ci il iyunun 15-də imzalanan Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixində yeni mərhələnin əsasını qoyan strateji sənəddir. İmzalanmasından keçən beş il ərzində bu bəyannamə iki qardaş ölkə arasında əməkdaşlığın hüquqi və siyasi əsaslarını gücləndirməklə yanaşı, Cənubi Qafqazın geosiyasi mənzərəsinə də mühüm təsir göstərib. Məhz buna görə Şuşa Bəyannaməsi müasir dövrdə Türk dünyasının inteqrasiyası və regional təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşması baxımından ən mühüm sənədlərdən biri hesab olunur.
Bəyannamənin ən mühüm nəticələrindən biri Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsidir. Əslində, iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq və qarşılıqlı dəstək uzun illər mövcud idi. Lakin Şuşa Bəyannaməsi bu münasibətləri konkret hüquqi və institusional çərçivəyə saldı. Sənəddə müdafiə, təhlükəsizlik, hərbi əməkdaşlıq, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, humanitar əlaqələr və xarici siyasət üzrə koordinasiyanın dərinləşdirilməsi nəzərdə tutuldu. Bununla da Ankara və Bakı regional və beynəlxalq məsələlərdə daha koordinasiyalı fəaliyyət göstərmək imkanı əldə etdilər.
Bəyannamənin regional təsirlərindən danışarkən ilk növbədə təhlükəsizlik məsələsi ön plana çıxır. Qarabağ müharibəsindən sonra formalaşan yeni geosiyasi reallıqlar fonunda Şuşa Bəyannaməsi Cənubi Qafqazda güc balansının dəyişdiyini rəsmiləşdirən sənədlərdən biri oldu. Bu sənəd regionda sabitliyin qorunması və mümkün təhdidlərə qarşı birgə fəaliyyət mexanizmlərinin yaradılması baxımından mühüm rol oynadı. Nəticədə Azərbaycan və Türkiyə arasında hərbi əməkdaşlıq daha da genişləndi, birgə təlimlərin sayı artdı və müdafiə sənayesi sahəsində yeni layihələr həyata keçirildi.
İqtisadi sahədə də Şuşa Bəyannaməsinin mühüm nəticələri müşahidə olunur. Azərbaycan və Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsinin artması, enerji layihələrinin genişlənməsi və nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı bu əməkdaşlığın praktik nəticələri sırasında yer alır. Xüsusilə Orta Dəhliz marşrutunun əhəmiyyətinin artması fonunda Bakı və Ankara Avropa ilə Asiya arasında mühüm logistika qovşağına çevrilmək istiqamətində fəaliyyətlərini gücləndiriblər. Bu isə hər iki ölkənin geoiqtisadi mövqeyini daha da möhkəmləndirib.
Şuşa Bəyannaməsinin digər mühüm tərəfi Türk dünyasının inteqrasiyasına verdiyi töhfədir. Sənəd Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsindən çıxararaq daha geniş regional əməkdaşlıq modelinin nümunəsinə çevirdi. Son illərdə türk dövlətləri arasında siyasi və iqtisadi əlaqələrin intensivləşməsi də müəyyən mənada bu strateji xəttin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Beş illik təcrübə göstərir ki, Şuşa Bəyannaməsi sadəcə diplomatik sənəd deyil, həm də regionun gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən strateji yol xəritəsidir. Bu sənəd Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini daha yüksək səviyyəyə qaldırmaqla yanaşı, Cənubi Qafqazda yeni əməkdaşlıq və təhlükəsizlik modelinin formalaşmasına da mühüm töhfə verib.
Yusif Bağırzadə, politoloq
