Beynəlxalq münasibətlər şüarlarla deyil, sərt geosiyasi reallıqlar, milli maraqlar və soyuq strateji hesablamalarla formalaşır. İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahunun Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasındakı çıxışı zamanı Azərbaycan nümayəndəsinin iclas zalında qalması ilə bağlı son mübahisələr xarici siyasətin bu acı, lakin qaçılmaz reallığını bir daha ortaya qoydu.
Bu vəziyyəti sadəcə ani reaksiya və ya emosional seçim hesab etmək regionun mürəkkəb və təhlükəli dinamikasını anlamamaq deməkdir. Lakin məsələni Bakının xarici siyasət kompası, tarixi zərurətləri və milli maraqları çərçivəsində araşdırdıqda, qərarın rasionallığı və əsaslandırılması aydın olur.
Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müstəqillik qazandıqdan sonra Azərbaycan milli maraqlarına uyğun hərəkət edən suveren və rasional xarici siyasət yürüdür. 44 günlük Vətən Müharibəsi zamanı ərazilərini otuz illik erməni işğalından azad edərkən beynəlxalq sistemin qaydalarına və tarazlıqlarına hörmət edən rasionallıqla hərəkət etdi. Bu ədalətli və müqəddəs mübarizədə Türkiyənin qardaşlıq dəstəyi vacib olsa da, hərbi-texnoloji modernləşmə və strateji əməkdaşlıq kontekstində xarici dünya ilə qurulan tarazlıq da eyni dərəcədə vacib olmuşdur. Bu gün Ermənistan Hindistandan Fransaya, ABŞ-dan müxtəlif qlobal güclərə qədər bir çox dövlətdən sistematik olaraq silah və sursat almağa davam edir. Bu arada, erməni diasporu Azərbaycanın qələbəsini kölgədə qoymaq və ölkəni beynəlxalq səviyyədə küncə sıxışdırmaq üçün gecə-gündüz çalışır. Belə bir mühasirə və təhdid atmosferində yaşayan bir dövlət diplomatik kanalları açıq saxlamaq, müttəfiqlər şəbəkəsini genişləndirmək və öz təhlükəsizliyini təmin etmək məcburiyyətindədir.
İsrailin bölgədəki siyasəti, mülki əhaliyə qarşı vəhşilikləri və Netanyahunun qatil soyqırım lideri olması barədə hər fürsətdə danışmaq humanitar və mənəvi bir məsuliyyətdir. Türkiyənin Fələstin məsələsi üçün mövqeyi və səyləri aydındır. Lakin coğrafiyanın kəskin ziddiyyətləri dövlətlərin rasional hərəkət etməsini zəruri edir. Bunun əksinə olaraq, Fələstin administrasiyasının hər dəfə Ermənistana səfər etdikdə qondarma "erməni soyqırımı" abidəsini ziyarət etməsi və gül qoyması türk dünyasının və Azərbaycanın vicdanında dərin kədər və ziddiyyət yaradır. Türkiyə və Azərbaycan xalqları bütün haqlı səbəblərin yanında olsalar da, müttəfiqlik üstünlüklərində və diplomatik mövqelərdə bu cür ziddiyyətlərin olması bizə bir daha xatırladır ki, xarici siyasətdə sentimentallığa yer yoxdur.
Nəticə olaraq, BMT kürsüsündə Azərbaycan nümayəndəsinin protokol və dövlət ciddiliyinə uyğun olaraq nümayiş etdirdiyi münasibət ölkənin yaşamasını və maraqlarını qorumaq üçün bir refleks kimi şərh edilməlidir. Beynəlxalq diplomatiyada masalar emosiyalarla deyil, dövlət müdrikliyi, geosiyasi zərurətlər və strateji hesablamalarla qurulur. Azərbaycanın öz ərazisindəki haqlı mübarizəsi və müstəqil xarici siyasəti bütün təriflərdən kənardır. Yazarkən və qiymətləndirmə apararkən emosional olaraq deyil, coğrafiyanın diktə etdiyi bu sərt reallıqla hərəkət etməyə borcluyuq. Həmişə Azərbaycanın yanında olmaq həm regional geosiyasətin, həm də qardaşlığımızın tələbidir.
Mətin Yıldırım
