Xəstəliyin ötürülmə üsulları, simptomları və müalicəsi haqqında nə məlumdur?
Meymunçiçəyi (əvvəllər Meymunçiçəyi kimi tanınırdı) poxvirus ailəsinin üzvü olan meymunçiçəyi virusunun yaratdığı yoluxucu bir xəstəlikdir. İlk dəfə 1958-ci ildə yoluxmuş meymunlardan təcrid edilmişdir. Quruluşu və xüsusiyyətləri çiçək xəstəliyinə bənzəyir.
Heyvanlardan insanlara dişləmələr və ya cızıqlar vasitəsilə, eləcə də cəsədlərlə işləyərkən ötürülür. İnsandan insana yoluxma hava damcıları və ya çirklənmiş əşyalar vasitəsilə baş verir. Virus hamiləlik və ya doğuş zamanı uşağa da ötürülə bilər.
İnkubasiya dövrü 6 gündən 21 günə qədər davam edir. Xəstəliyin ilkin simptomları əzələ ağrıları, baş ağrısı, qızdırma və ümumi zəiflik də daxil olmaqla qripə bənzəyə bilər. Meymunçiçəyinin tipik əlaməti yastı xoralar kimi başlayan və sonra maye ilə dolu blisterlərə çevrilən səpgidir. Bu blisterlər görünəndə xəstə ən yoluxucu hesab olunur. Ümumilikdə, yüngül və ya orta dərəcəli hallarda xəstəliyin gedişi çiçək xəstəliyinə bənzəyir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, alovlanmalar zamanı ölüm nisbəti 1-10% təşkil edir. Əsas risk xəstəliyin ağırlaşmaları, xüsusən də ikincili bakterial infeksiyalar və tibbi yardımdan məhrum olmaqdır.
Meymunçiçəyi virus əleyhinə dərmanlardan istifadə edərək dəstəkləyici terapiya ilə müalicə olunur. Xəstəliyin yayılmasının qarşısını almağın əsas yolu infeksiyanın alovlanma ocaqlarını və zəncirlərini müəyyən etmək, PCR testi aparmaq və xəstələri və onlarla yaxın təmasda olanları təcrid etməkdir. Peyvənd infeksiyanın qarşısını almağa kömək edə bilər. Hazırda ÜST iki peyvəndin istifadəsini təsdiqləyib: MVA-BN (Danimarkanın Bavarian Nordic A/S şirkəti tərəfindən istehsal olunur) və LC16m8 (Yaponiyanın KM Biologics şirkəti tərəfindən hazırlanmışdır). Onlar kütləvi peyvənd üçün nəzərdə tutulmayıb, lakin alovlanmaların qarşısını almağa yönəlib.
Xəstəliklərin yayılması
İnsanlarda meymun çiçəyi xəstəliyinin ilk halı 1970-ci ildə Konqo Demokratik Respublikasında (KDR) doqquz aylıq bir oğlan uşağında qeydə alınıb.
Əksər hallar Konqo hövzəsinin tropik yağış meşələri bölgələrində, xüsusən də xəstəliyin endemik hesab edildiyi Konqo Demokratik Respublikasında qeydə alınıb. 2017-ci ildən 2019-cu ilə qədər epidemiya Nigeriyanın bir neçə bölgəsinə yayılıb.
Afrikadan kənarda ilk meymunçiçəyi xəstəliyi 2003-cü ildə ABŞ-da qeydə alınıb. Bu, vəhşi heyvanların idxalı ilə əlaqələndirilib. Yetmiş yoluxma halı aşkar edilib və hamısı sağalıb. İllər ərzində Birləşmiş Krallıq və Sinqapurda da təcrid olunmuş yoluxma halları qeydə alınıb. 2022-2024-cü illər arasında xəstəlik Avropa, Şimali Amerika və Cənubi Amerika ölkələrinə yayılıb və təxminən 120 ölkədə 100.000-dən çox yoluxma və 220-dən çox ölüm halı qeydə alınıb. ÜST epidemiya səbəbindən 2022-ci ilin iyul və 2024-cü ilin avqust aylarında iki dəfə qlobal səhiyyə fövqəladə vəziyyəti elan edib.
2025-ci ildə dünyada təxminən 53.000 yoluxma və bu xəstəlikdən 215 ölüm hadisəsi qeydə alınıb. Rusiyada isə 2026-cı ilin fevral ayına qədər üç idxal meymunçiçəyi hadisəsi qeydə alınıb.
