Rəqəmsallaşmanın sürətlə inkişaf etdiyi, süni intellektin təhsil də daxil olmaqla həyatımızın müxtəlif sahələrinə daxil olduğu bir dövrdəyik. Bu səbəbdən gələcəyin təhsilini indidən düşünmək artıq uzaq gələcək haqqında söhbət deyil.
Dünyanın bəzi ölkələri isə bu gələcəyə artıq hazırlaşmağa başlayıblar.
Məsələn, Estoniyada 2025-ci ildən məktəblərdə süni intellekt alətlərindən istifadəni və AI bacarıqlarının inkişafını nəzərdə tutan “AI Leap” proqramına start verilib. Məqsəd şagird və müəllimləri yeni texnologiyaların imkanlarından səmərəli istifadə etməyə hazırlamaqdır.
Sinqapurda süni intellekt savadlılığı təhsil prosesinə daha sistemli şəkildə inteqrasiya edilir. Məktəblərdə şagirdlərin AI bacarıqlarının mərhələli inkişafı, hətta generativ AI tərəfindən yaradılan məlumatların düzgünlüyünü yoxlamaq və deepfake-ləri tanımaq kimi bacarıqların öyrədilməsi nəzərdə tutulur.
Finlandiyada isə 2025-ci ildə məktəbəqədər təhsildən peşə təhsilinə qədər müxtəlif təhsil pillələrində AI-dan istifadəyə dair milli tövsiyələr hazırlanıb. Burada diqqət yalnız texnologiyadan istifadəyə deyil, həm də AI nəticələrini tənqidi qiymətləndirməyə, etik və məsuliyyətli istifadəyə yönəldilir.
Bəs biz 2035-ci ilin məktəbini necə təsəvvür edə bilərik?
7 ehtimal:
1. Fərdiləşdirilmiş təhsil
Eyni sinifdə olan bütün şagirdlər eyni mövzunu eyni sürətlə öyrənməyə bilər. Süni intellekt hər bir şagird üçün fərdi öyrənmə trayektoriyasının qurulmasına kömək edə bilər.
2. Müəllimin rolunun dəyişməsi
Müəllim yalnız məlumat verən şəxs deyil, daha çox istiqamət göstərən, düşündürən, motivasiya edən və şagirdin inkişafını müşayiət edən mentor rolunu üzərinə götürə bilər.
3. Sinif otağının sərhədlərinin dəyişməsi
Virtual laboratoriyalar, simulyasiyalar, rəqəmsal platformalar və digər texnologiyalar dərsin adi hissəsinə çevrilə bilər. “Dərs” anlayışı yalnız məktəb binasındakı 45 dəqiqə ilə məhdudlaşmaya bilər.
4. Əzbərçiliyin əhəmiyyətinin azalması
Şagirdin nə qədər məlumatı yadda saxlamasından daha çox, həmin məlumatı necə təhlil etdiyi, problemə necə yanaşdığı və yeni həllər ortaya qoya bildiyi ön plana keçə bilər.
5. “Bir dəfə təhsil al, ömür boyu istifadə et” modeli zəifləyə bilər
İnsan əmək fəaliyyəti boyunca dəfələrlə yeni bilik və bacarıqlar qazanmağa, hətta yeni peşələrə yiyələnməyə ehtiyac duya bilər.
6. Diplomla yanaşı bacarıq daha çox əhəmiyyət qazana bilər
Ali təhsil diplomu öz əhəmiyyətini qoruyacaq. Amma işəgötürən üçün insanın konkret olaraq nəyi bacardığı, hansı problemləri həll edə bildiyi və əldə etdiyi nəticələr daha böyük əhəmiyyət daşıya bilər.
7. Peşə təhsilinin çəkisi arta bilər
Texnologiyanın inkişafı əmək bazarını dəyişdikcə yeni peşələr meydana çıxacaq. Bu isə “uğurlu karyera yalnız universitetdən keçir” yanaşmasına yenidən baxmağı zəruri edə bilər.
Bütün bunlar, əlbəttə, ehtimallardır. Gələcəyin necə olacağını bu gündən dəqiq söyləmək mümkün deyil.
Amma bir məsələ xüsusilə vacib görünür:
Texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, təhsilin məqsədi yalnız texnologiyadan istifadə edən insan yetişdirmək olmamalıdır.
Təhsil həm də düşünən, sual verən, seçim edən, məsuliyyət daşıyan və cəmiyyət qarşısında mövqeyi olan insan yetişdirməlidir.
Bəlkə də 2035-ci ilin ən yaxşı məktəbi ən çox texnologiyaya sahib olan məktəb deyil.
Ən yaxşı məktəb şagirdə öyrənməyi, düşünməyi və dəyişən dünyaya uyğunlaşmağı öyrədən məktəb olacaq.
Siz necə düşünürsünüz, 2035-ci ilin məktəbi necə olacaq?
Sadaladığımız ehtimallardan hansıları reallaşa bilər? Hansılarını isə real hesab etmirsiniz?
Sizin 2035-ci ilin məktəbi ilə bağlı başqa bir təsəvvürünüz var?
Səftər Rəhimli, hüquq elmləri doktoru
