Dünya ticarətinin can damarı olan dəniz nəqliyyatı, qaydalara əsaslanan bir sistemdən, artan geosiyasi gərginliklər səbəbindən dövlətlərin bir-birinə təzyiq göstərdiyi təhlükəli və siyasi cəhətdən yüklənmiş bir arenaya çevrilir.

Newscenter.az trthaber-ə istinadən bildirir ki, qlobal dəniz nəqliyyatı hazırda Hörmüz boğazından Panama kanalına və Cənubi Çin dənizindən Qara dənizə qədər uzanan geniş bir coğrafiyada qaydaları yenidən yazmaq kimi ağrılı bir prosesdən keçir.

Mütəxəssislər, okeanların onilliklər ərzində heç vaxt bu qədər qarışıq və təhlükəli olmadığını vurğulayaraq, bir vaxtlar beynəlxalq müqavilələrlə qorunan sərbəst naviqasiya sisteminin güc mübarizəsinə yol verdiyini qeyd edirlər.

Dünya ticarətinin 80%-dən çoxunun dəniz yolu ilə həyata keçirildiyi üçün bu marşrutlarda hər hansı bir pozuntu qlobal iqtisadiyyatda böyük xərclərə və qeyri-müəyyənliklərə səbəb olur.

Hörmüz boğazındakı gərginlik bu yeni dövrün ən konkret nümunəsi kimi ön plana çıxır. ABŞ və İsrail ilə toqquşmalardan sonra İranın tranzit məhdudiyyətləri, ABŞ-ın cavab dəniz blokadası və qarşılıqlı gəmi ələ keçirməsi ilə birlikdə qlobal enerji böhranına səbəb oldu və neft qiymətləri rekord həddə çatıb.

Panama kanalı ətrafında da oxşar güc mübarizəsi gedir. ABŞ və bəzi Cənubi Amerika ölkələri Çini Panama bayrağı altında üzən gəmilərə iqtisadi təzyiq göstərməkdə ittiham edir, Çin isə bu iddiaları rədd edir və ABŞ-ı regionun suveren hüquqlarını pozmaqda ittiham edir.

Piratçılığın beş ildə ən yüksək səviyyəsinə çatması ilə gəmiçilik operatorları artan yanacaq istehlakı, artan sığorta haqları və siyasi motivli gecikmələrlə üzləşirlər.

Mütəxəssislərin fikrincə, əsl risk ondadır ki, dövlətlər beynəlxalq boğazlarda öz qaydalarını tətbiq etməyə başlayacaqlar və bu da dəniz nəqliyyatının universal normalardan yayınmasına və tamamilə siyasi sövdələşmələrin mərhəmətinə düşməsinə səbəb olacaq.

Mehman