"Azərbaycanda milli kibertəhlükəsizlik sisteminin yeni və mühüm mərhələsi formalaşır. Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin tərkibində kibertəhqiqatlar istiqamətinin fəaliyyətə başlaması sadəcə idarə səviyyəsində baş verən bir yenilik deyil. Bu, dövlətin rəqəmsal təhdidlərə qarşı daha dərin, peşəkar və müasir mübarizə mexanizminə keçdiyini göstərən ciddi bir siqnaldır".

Newscenter.az xəbər verir ki. bunları Qlobal Həmrəylik Şurasının Qafqaz üzrə nümayəndəliyinin rəhbəri, beynəlxalq hüquq müdafiəçisi, Qafqaz Yəhudiləri Assosiasiyasının Azərbaycan nümayəndəliyinin rəhbəri David Seliverstov deyib. Onun sözlərinə görə, bu gün kiberməkan sərhəd, energetika, nəqliyyat, maliyyə, rabitə və müdafiə qədər həssas bir sahəyə çevrilib:

"Əgər əvvəllər təhlükəsizlik əsasən ərazinin qorunması kimi qəbul olunurdusa, XXI əsrdə dövlətin ərazisi onun rəqəmsal infrastrukturu ilə də davam edir. Dövlət məlumat bazaları, bank sistemləri, elektron xidmətlər, korporativ şəbəkələr, vətəndaşların şəxsi məlumatları, beynəlxalq kommunikasiyalar və kritik infrastruktur vahid bir məkan formalaşdırır. Bu məkanda hər hansı səhv, hücum və ya məlumat sızması ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.

Məhz buna görə kibertəhqiqatlar sahəsində prosessual və kiberistintaq istiqamətlərinin yaranması prinsipial əhəmiyyət daşıyır. Kibercinayəti yalnız texniki vasitələrlə effektiv araşdırmaq mümkün deyil. Bu sahə hüququn, rəqəmsal ekspertizanın, operativ analizin, beynəlxalq əməkdaşlığın və prosessual dəqiqliyin birləşməsini tələb edir. Texniki iz hüquqi sübuta çevrilməli olduğu yerdə kibertəhlükəsizlik mütəxəssisi ilə müstəntiqin ayrı ayrı deyil, vahid hüquqi və peşəkar mexanizm daxilində fəaliyyət göstərməsi vacibdir.

David Seliverstov hesab edir ki, bu baxımdan Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin rəisi Davud Rüstəmovun açıqlaması çox mühüm bir fikri əks etdirir:

"Kibertəhdidlərə qarşı mübarizə yalnız hücumdan sonra reaksiya vermək üzərində qurulmamalıdır. Bu mübarizə qabaqlayıcı tədbirlər, proqnozlaşdırma, risklərin qiymətləndirilməsi və müasir texnoloji həllərin tətbiqi əsasında aparılmalıdır. Süni intellekt bu sahədə artıq lüks deyil, zərurətə çevrilir. O, böyük həcmdə məlumatları təhlil edə, şübhəli sxemləri aşkar edə, anomaliyaları müəyyənləşdirə və mütəxəssislərin daha sürətli hərəkət etməsinə kömək göstərə bilər. Lakin eyni zamanda süni intellektin özü də yeni təhlükələrin mənbəyinə çevrilə bilər. Cinayətkarlar ondan fişinq, şəxsiyyətin saxtalaşdırılması, avtomatlaşdırılmış hücumlar, informasiya manipulyasiyaları və saxta rəqəmsal izlərin yaradılması üçün istifadə edə bilərlər.

Buna görə dövlət yalnız texnoloji müdafiəni deyil, həm də bu texnologiyaların tətbiqi üçün hüquqi çərçivələri inkişaf etdirməlidir. Rəqəmsal dövlətin gücü sadəcə texnologiyalara sahib olmasında deyil, onları qanuni, məsuliyyətli və cəmiyyətin müdafiəsi naminə tətbiq etmə bacarığındadır.

Azərbaycanın ilk ratifikasiya etdiyi BMT-nin Kibercinayətkarlığa qarşı Konvensiyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu fakt təkcə hüquqi deyil, həm də siyasi məna kəsb edir. Konvensiya informasiya kommunikasiya texnologiyalarından istifadə olunmaqla törədilən cinayətlərə qarşı mübarizədə beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsinə, həmçinin ağır cinayətlər üzrə elektron sübutların mübadiləsinə yönəlib. Başqa sözlə, dünya birliyi artıq qəbul edir ki, kibercinayətkarlıq çoxdan bir dövlətin daxili problemi olmaqdan çıxıb. Hücum bir ölkədən həyata keçirilə, serverlər ikinci ölkədə yerləşə, zərərçəkmiş vətəndaşlar və şirkətlər üçüncü ölkədə ola, maliyyə izi isə dördüncü ölkəyə gedib çıxa bilər. Belə cinayətləri beynəlxalq hüquqi koordinasiya olmadan effektiv araşdırmaq mümkün deyil.

Azərbaycan bu Konvensiyanı ilk ratifikasiya etməklə göstərdi ki, o, qlobal rəqəmsal təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasında müşahidəçi deyil, fəal iştirakçıdır. Bu, xüsusilə informasiya texnologiyalarının iqtisadiyyatın, diplomatiyanın, təhsilin, səhiyyənin, ticarətin və beynəlxalq əməkdaşlığın ayrılmaz hissəsinə çevrildiyi bir dövrdə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir".

David Seliverstov onu da qeyd edib ki, kibertəhlükəsizlik bu gün yalnız dövlət qurumlarına aid məsələ deyil:

"Bu sahə birbaşa hüquqi şəxslərə, özəl şirkətlərə, banklara, logistika strukturlarına, media holdinqlərə, təhsil müəssisələrinə, tibb mərkəzlərinə, beynəlxalq təşkilatlara və xarici tərəfdaşlarla işləyən firmalara da aiddir. Müştəri məlumatlarını saxlayan, elektron yazışma aparan, onlayn ödəniş qəbul edən, tenderlərdə iştirak edən, müqavilələrlə işləyən, bulud xidmətlərinə qoşulan və ya beynəlxalq tərəfdaşları olan istənilən şirkət artıq kiberrisk zonasındadır.

Hüquqi şəxs üçün kibertəhlükəsizlik bu gün işgüzar nüfuzun bir hissəsidir. Məlumat sızması, korporativ poçtun sındırılması, ödəniş rekvizitlərinin dəyişdirilməsi, saytın hücuma məruz qalması, müştəri bazasının məhv edilməsi və ya kommersiya sirrinin ələ keçirilməsi yalnız maliyyəyə deyil, həm də etimada zərbə vura bilər. Müasir dünyada isə etimad çox zaman istənilən avadanlıqdan daha dəyərlidir.

Beynəlxalq təşkilatlarla işləyən şirkətlər xüsusilə həssas mövqedədir. Belə strukturlar məxfilik, şəxsi məlumatların qorunması, müqavilə intizamı və rəqəmsal məsuliyyət standartlarına riayət etməlidirlər. Əgər şirkət öz məlumatlarını qoruya bilmirsə, o, tərəfdaşlarını, müqavilələrini və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını itirmək riski ilə üzləşir. Buna görə kibertəhlükəsizlik koridorun sonunda yerləşən texniki şöbə kimi deyil, idarəetmə strategiyasının, hüquqi müdafiənin və korporativ mədəniyyətin tərkib hissəsi kimi qəbul olunmalıdır".

David Seliverstovun qənaətincə, bu sahədə dövlət özəl tərəfdaşlığı əsas amillərdən biridir:

"Dövlət səlahiyyətlərə, beynəlxalq əlaqə kanallarına, qanunvericilik bazasına və istintaq mexanizmlərinə malikdir. Özəl sektor isə infrastruktura, texnologiyalara, məlumatlara, innovasiyalara və sistemlərin gündəlik müdafiəsi üzrə praktiki təcrübəyə sahibdir. Yalnız bu iki tərəfin qarşılıqlı fəaliyyəti davamlı milli ekosistem yarada bilər. Biznes olmadan dövlət təhdidlərin tam mənzərəsini görə bilməz. Dövlət olmadan isə biznes transmilli kibercinayətkarlığa lazımi səviyyədə qarşı dura bilməz.

Hüquq müdafiəçisi baxımından daha bir prinsip xüsusi vurğulanmalıdır. Kibertəhlükəsizlik insan hüquqları ilə qarşı qarşıya qoyulmamalıdır. Əksinə, o, insanın təhlükəsizlik hüququnu, şəxsi məlumatlarının toxunulmazlığını, ləyaqətini, şəxsi həyatını, etibarlı rəqəmsal xidmətlərə çıxışını və dələduzluqdan müdafiəsini təmin etməlidir. Rəqəmsal dövrdə şəxsi məlumatların qorunması insan ləyaqətinin müdafiəsinin bir hissəsinə çevrilir".

David Seliverstov sonda onu da qeyd edib ki, əsl kibertəhlükəsizlik qorxu üzərində qurulmur:

"O, qanun, peşəkarlıq, məsuliyyət və etimad üzərində qurulur. Dövlət vətəndaşı cinayətkardan, biznesi rəqəmsal şantajdan, infrastrukturu hücumlardan, cəmiyyəti isə xaosdan qorumalıdır. Lakin bu müdafiə sisteminin özü də hüquqi, prinsiplərində aydın və cəmiyyətin maraqlarına tabe olmalıdır.

Bu gün Azərbaycan daha yetkin rəqəmsal dövlətçilik istiqamətində mühüm addım atır. Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin tərkibində kibertəhqiqatlar istiqamətinin yaradılması, süni intellekt mexanizmlərinin inkişafı, beynəlxalq əməkdaşlıq, dünyanın kibertəhlükəsizlik mərkəzləri ilə əlaqələr və qlobal konvensiya proseslərində iştirak ölkənin müasir çağırışların miqyasını düzgün dərk etdiyini göstərir.

Kibertəhlükəsizlik artıq dar texniki mövzu deyil. Bu, suverenlik, iqtisadiyyat, insan hüquqları, beynəlxalq etimad və dövlətin gələcəyi məsələsidir. Məlumatların yeni güc formasına çevrildiyi dünyada məlumatların qorunması da yeni məsuliyyət formasıdır.

Gələcəyin ən güclü dövləti yalnız sərhədlərini qoruyan dövlət olmayacaq. Ən güclü dövlət rəqəmsal məkanını, vətəndaşlarının hüquqlarını, biznesin dayanıqlığını və cəmiyyətin etimadını qoruyan dövlət olacaq.
Kibertəhlükəsizlik bu gün dövlət və ictimai məsuliyyətin yeni mədəniyyətidir. Əgər dövlət, biznes və vətəndaş cəmiyyəti birlikdə hərəkət edərsə, rəqəmsal gələcək təhlükə deyil, inkişaf, etimad və ədalət məkanına çevriləcək".

Süleyman