Günümüzün aktual suallarından biri də budur: Polşanın “Nexta” və TVP telekanallarının, Fransanın “Le Monde” qəzetininin, Böyük Britaniyanın “The Independent”, “The Guardian” qəzetlərində və “BBC” teleradiosunun, ABŞ-ın CNN telekanalının və digər Qərb KİV-nin davamlı şəkildə Azərbaycana qarşı dezinformasiya kampaniyası aparmalarının səbəbi nədir? Azərbaycanın beynəlxalq imicini hədəf alan informasiya hücumunun arxasında nə dayanır?
Bu suallar çox ciddi və həssas bir mövzudan qaynaqlanır, ona görə də onu tək bir “gizli plan” kimi yox, bir neçə paralel amilin birləşməsi kimi izah etmək daha doğru olardı. Qərb mediasının liberal-qlobalist qanadında Azərbaycana dair tənqidi və bəzən birtərəfli görünən materialların artmasının arxasında adətən siyasi lobbi şəbəkələri ilə əlaqəli informasiya axını və Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi ilə bağlı daha geniş rəqabət mühiti amili dayanır. Bu baxımdan Azərbaycanın imicinə təsir edən seçmə, kontekstdən çıxarılmış və ya birtərəfli təqdimatlar həqiqətən də real problemdir. Eyni zamanda, keçmiş Qarabağ münaqişəsinin nəticələri, Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinin hazırkı gedişatı, Avropa ilə enerji əməkdaşlığı kimi mövzular da Qərbdə artıq çoxdan “həssas dəyərlər paketi” kimi qəbul olunur. Ona görə də hər hansı bir ölkə ilə Azərbaycan enerji tərəfdaşı olsa da belə, sözügedən liberal-qlobalist KİV-lər Azərbaycanda insan hüquqları, məhkəmə prosesləri, media azadlığı kimi məsələləri daha çox qabartmağa çalışırlar. Bu isə əksər hallarda seçici və tendensiyalı yanaşmaya çevrilir. Dezinformasiya kampaniyaları da bundan qaynaqlanır.
Xarici mediada Azərbaycanla bağlı məlumatların mühüm bir hissəsi birtərəfli, subyektiv mənbələrə əsaslanır, rəsmi Bakının mövqeyi isə nəzərə alınmır, işıqlandırılmır. Ona görə də nəticədə balans itir. Başqa sözlə, geosiyasi maraqlar Qərb mediasına Azərbaycana münasibətdə hər zaman obyektiv olmağa imkan vermir. Azərbaycan enerji marşrutlarında, Cənubi Qafqazda və Avrasiya təhlükəsizlik balansında mühüm oyunçudur. Belə ölkələr barədə məlumat mühiti çox vaxt sırf jurnalistika ilə məhdudlaşmır. Burada diplomatik rəqabət, regional təsir mübarizəsi, diaspor qruplarının lobbi fəaliyyəti, informasiya savaşı da önəmli rol oynayır.
Əgər sualı daha geniş, geosiyasi kontekstdə qoysaq, ölkəmizə qarşı informasiya hücumlarının arxasında narrativ mübarizəsi (Qarabağ, sərhəd məsələləri, sanksiya, enerji və təhlükəsizlik kimi mövzular üzrə müxtəlif tərəflərin öz izahları), Azərbaycanın qəsdən etimadsızlaşdırılması (beynəlxalq auditoriyada etibarlı tərəfdaş kimi görünmək çox önəmlidir), qlobal enerji ixracatçılarının rəqabəti kimi amillər dayanır. Həmçinin süni konflikt, qalmaqal və ittihamların KİV-lərə daha çox reytinq və IP qazandırması faktoru da sözügedən xarici mediaları Azərbaycana qarşı böhtan və dezinformasiya kampaniyalarına təhrik edən əsas amillər sırasında dayanır.
Başqa sözlə, Azərbaycanın beynəlxalq imicinə yönələn informasiya hücumu yalnız “kiminsə Azərbaycana nifrət etməsi” ilə bağlı deyil. Bu, daha çox siyasi, media, lobbi və auditoriya dinamikalarının kəsişməsi məsələsidir. Ona görə də Qərb mediasında Azərbaycan haqqında mənfi tonun tez-tez görünməsinin səbəbi tək bir mərkəzdən idarə olunan kampaniya kimi izah olunmamalıdır.
Burada fərqli qrup maraqlarının mövcudluğunu da mütləq nəzərə almalıyıq. Ən başlıca səbəb isə heç şübhəsiz ki, geosiyasi maraqlardan qaynaqlanır. Azərbaycanın Orta gücə çevrilməsi, regionda yeni reallıqlar yaratması, sülh siyasətini inamla davam etdirərək qlobal güclərin keçmiş "Qarabağ məsələsi"ndən təzyiq və təxribat vasitəsi kimi yararlanmalarının qarşısını alması məlum dairələrin maraqlarına cavab vermir. Prezident İlham Əliyevin çoxvektorlu müstəqil xarici siyasət kursu anti-Azərbaycan dairələri qıcıqlandırır. Media üzərindən ölkəmizə qarşı dezinformasiya kampaniyalarının körüklənməsi həmin dairələrin ənənəvi üsuludur. Feyk məlumatların tirajlanması onların son ümid yeridir.
Əlisahib Hüseynov
