Azərbaycan tarixinin şanlı səhifələrindən biri olan Vətən müharibəsi xalqımızın yaddaşında əbədi iz qoymuşdur. 27 Sentyabr – Anım Günü bu tarixi Zəfərin qazanılmasında canından keçən şəhidlərimizin xatirəsini ehtiramla yad etmək üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu tarix 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsinin başlanmasını və həmin gündən etibarən Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda gedən mübarizənin yeni mərhələsini xatırladır. Anım Günü yalnız bir tarixi hadisənin xatırlanması deyil. Bu gün həm də şəhidlərin həyat və döyüş yoluna hörmət, qazilərimizin fədakarlığına ehtiram, müharibənin ağır nəticələrini unutmamaq və gələcək nəsillərə tarixi həqiqətləri çatdırmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın Qarabağ və ətraf rayonlarının işğalı ölkəmizin müasir tarixinin ən ağır səhifələrindən biri olmuşdur. Uzun illər davam edən münaqişə nəticəsində Azərbaycan ərazilərinin əhəmiyyətli hissəsi işğal altında qalmış, yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşmüşdür. İşğal nəticəsində yaşayış məntəqələri dağıdılmış, tarixi və dini abidələrə, mədəni irs nümunələrinə zərər dəymiş, insanların doğma torpaqlarına qayıtmaq hüququ uzun illər reallaşmamışdır. Azərbaycan xalqı bütün bu illər ərzində öz doğma torpaqlarına qayıdacağına və ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpa olunacağına inamını qoruyub saxlamışdır. Bu dövr xalqımızın yaddaşında həm də şəhidlərin, məcburi köçkünlərin və müharibə iştirakçılarının həyat hekayələri ilə yaşayır.
2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan və Ermənistan silahlı qüvvələri arasında genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar başladı. Azərbaycan Ordusu ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində hərbi əməliyyatlara başladı və 44 gün davam edən müharibə Azərbaycanın hərb tarixində mühüm mərhələ kimi yadda qaldı.
Müharibə günlərində Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçuları böyük fədakarlıq göstərdilər. Əsgər və zabitlərimiz müxtəlif istiqamətlərdə döyüşərək strateji əhəmiyyət daşıyan yüksəklikləri, yaşayış məntəqələrini və rayonları azad etdilər. Həmin dövrdə Azərbaycan cəmiyyətində birlik və həmrəylik də özünü aydın şəkildə göstərdi. Ölkənin müxtəlif bölgələrində yaşayan insanlar ordunun və hərbçilərin yanında olduqlarını nümayiş etdirdilər. Arxa cəbhədə çalışan insanlar, həkimlər, müəllimlər, könüllülər, müxtəlif peşə sahibləri və bütövlükdə Azərbaycan xalqı müharibənin yaratdığı çətinliklər qarşısında həmrəylik nümayiş etdirdi.
Vətən müharibəsinin ən mühüm hadisələrindən biri Şuşa şəhərinin azad edilməsi oldu. Qarabağın mədəniyyət beşiyi kimi tanınan Şuşanın azadlığı Azərbaycanın tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şuşa Azərbaycan xalqının mədəni və mənəvi həyatında mühüm yer tutur. Bu şəhər Azərbaycan musiqisinin, ədəbiyyatının və incəsənətinin inkişafında böyük rol oynamış görkəmli şəxsiyyətlərin vətənidir. Şuşanın azad edilməsi hərbi əhəmiyyəti ilə yanaşı, böyük mənəvi və mədəni əhəmiyyətə malik hadisə kimi qiymətləndirilir. 2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderlərinin imzaladığı üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması barədə razılaşma əldə edildi. Bununla 44 gün davam edən Vətən müharibəsi başa çatdı.
Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqına böyük Qələbə ilə yanaşı, ağır itkilər də yaşatdı. Minlərlə hərbçimiz Vətən uğrunda həyatını itirdi, çox sayda hərbçi yaralandı. Rəsmi məlumatlara əsasən, Vətən müharibəsində 2 908 Azərbaycan hərbçisi şəhid olmuş, mindən çox hərbçi yaralanmış, 6 hərbçi itkin düşmüşdür. Şəhidlik Azərbaycan xalqının yaddaşında ən uca mənəvi dəyərlərdən biri kimi qəbul olunur. Şəhidlərin hər birinin öz adı, ailəsi, arzuları, həyatı və döyüş yolu var. Onların həyat hekayələri Vətən müharibəsinin yalnız hərbi deyil, həm də insani tərəfini göstərir. Anım Günündə şəhidlərimizin məzarları ziyarət olunur, onların ruhuna dualar oxunur, ailələrinə ehtiram göstərilir.
Vətən müharibəsinin qəhrəmanları sırasında qazilərimizin də xüsusi yeri vardır. Döyüşlərdə yaralanan hərbçilərimiz sağlamlıqlarını Vətən uğrunda mübarizədə itirmiş və ağır sınaqlardan keçmişlər.
Qazilərimizin həyat yolu gənc nəsil üçün fədakarlıq və Vətənə xidmət nümunəsidir. Onların göstərdiyi şücaət müharibənin tarixinin ayrılmaz hissəsidir. Cəmiyyətin qazilərə göstərdiyi diqqət və onların sosial rifahının qorunması da mühüm ictimai məsələdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev şəhidlərimizin və qazilərimizin Vətən qarşısındakı xidmətini yüksək qiymətləndirərək demişdir: “Birinci Qarabağ və İkinci Qarabağ müharibələrinin şəhidləri bizim qəlbimizdə əbədi yaşayacaq. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin. Onların qəhrəmanlığı, fədakarlığı nəticəsində biz torpaqlarımıza qayıdırıq. Allah bütün yaralı hərbçilərimizə şəfa versin, onlar tezliklə sağalıb normal həyata dönsünlər, onların sağalması üçün də əlimizdən gələni edirik və edəcəyik. Hətta ən ağır vəziyyətdə olan yaralı əsgərimiz, zabitimiz bilməlidir, əlimizdən gələni edəcəyik ki, onu normal həyata qaytaraq. Biz bu Qələbəyə görə onlara borcluyuq”. Bu fikirlər şəhidlərimizin əziz xatirəsinə ehtiramın və qazilərimizin fədakarlığının cəmiyyətimiz üçün nə qədər böyük mənəvi dəyər daşıdığını ifadə edir. Şəhidlərin qəhrəmanlığı və qazilərin döyüşlərdə göstərdiyi şücaət Vətən müharibəsinin tarixi yaddaşının mühüm hissəsidir. Onların göstərdiyi fədakarlıq gələcək nəsillərə Vətən sevgisi və milli həmrəylik nümunəsi kimi çatdırılmalıdır.
Vətən müharibəsində əldə olunan Qələbənin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Bakıda Zəfər Parkının yaradılması Azərbaycan tarixində baş vermiş hadisələrin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm addımlardan biridir. Zəfər Parkı şəhidlərin xatirəsinin yaşadıldığı, Vətən müharibəsinin tarixinin gələcək nəsillərə çatdırıldığı və Qələbənin rəmzlərinin toplandığı məkanlardan biridir.
Zəfər Parkının əsas memarlıq elementlərindən biri Zəfər Tağıdır. Monumental quruluşu ilə seçilən Zəfər Tağı Azərbaycan xalqının Vətən müharibəsində əldə etdiyi Qələbəni simvolizə edən memarlıq nümunələrindən biridir. Tağ parkın ümumi kompozisiyasının mühüm hissəsini təşkil edir və ziyarətçilərin diqqətini cəlb edən əsas məkanlardan biridir. Zəfər Parkının ərazisində yerləşən Zəfər Muzeyi Vətən müharibəsinin tarixinin qorunması və nümayiş etdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Vətən müharibəsindən sonra azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanılıb. Şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, infrastrukturun yaradılması, yolların və digər kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi, tarixi və mədəni abidələrin bərpası qarşıda duran əsas istiqamətlərdən olmuşdur. Bu prosesin mühüm məqsədlərindən biri insanların öz doğma yurdlarına qayıtması üçün lazımi şəraitin yaradılmasıdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası Azərbaycanın müharibədən sonrakı inkişaf gündəliyinin mühüm hissəsini təşkil edir. Quruculuq prosesi Zəfər anlayışının yalnız hərbi nəticə ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Dağıdılmış şəhərlərin yenidən qurulması, mədəni irsin bərpası və insanların öz yurdlarına qayıtması da bu tarixi dövrün mühüm istiqamətlərindəndir.
Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının müasir tarixində dərin iz buraxmış hadisələrdən biridir. Bu müharibənin yaddaşında həm Qələbə, həm də böyük itkilər, şəhidlərin qəhrəmanlığı, qazilərin fədakarlığı və xalqın həmrəyliyi öz əksini tapır. 27 Sentyabr – Anım Günü bu tarixi hadisələrin ən ağrılı və müqəddəs tərəfini – Vətən uğrunda həyatını itirmiş insanların xatirəsini ön plana çıxarır. Anım Günü Azərbaycan xalqının şəhidlərinə olan ehtiramının, tarixi yaddaşının və Vətənə bağlılığının ifadəsidir. Şəhidlərimizin əziz xatirəsi daim yaşayacaq, onların adı Azərbaycan tarixinin yaddaşında qorunacaqdır.
Kamal Paşa-zadə
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin violonçel ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi
