2026-cı il mayın 18-də Bakı daha bir möhtəşəm qlobal tədbirə — BMT-nin Məskunlaşma Proqramının (UN-Habitat) tərəfdaşlığı ilə keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasına (WUF13) ev sahibliyi etməyə başladı. “Dünyanı evlə təmin etmək: Təhlükəsiz və dayanıqlı şəhərlər və icmalar” mövzusuna həsr olunmuş və rekord sayda — 180-dən çox ölkədən 40 minə yaxın iştirakçını bir araya gətirən forumun rəsmi açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev geniş və proqram xarakterli çıxış etdi.
Dövlət başçısının çıxışı Azərbaycanın tarixi irsinə sadiqliyini, paytaxt Bakının müasir ekoloji transformasiyasını və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən misilsiz yenidənqurma modelini dünya ictimaiyyətinə təqdim edən mühüm bir manifest oldu.
Şəhərsalma və Memarlıq İli: Tarixlə Müasirliyin Vəhdəti
Prezident İlham Əliyev çıxışının əvvəlində Azərbaycanda 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edildiyini xatırladaraq, ölkəmizin qədim və zəngin şəhərsalma mədəniyyətinə malik olduğunu vurğuladı. Memarlığın xalqımızın milli kimliyinin və qədim tarixinin canlı izi olduğunu qeyd edən dövlət başçısı bildirdi:
"Biz musiqimizdə, şeirlərimizdə olduğu kimi, memarlığımızda da əks olunan qədim tariximizlə fəxr edirik. Bizim borcumuz onu gələcək nəsil üçün qoruyub saxlamaqdır və növbəti nəsil də eyni şeyi edəcək."
Bu xüsusda, dünyanın ən qədim şəhərlərindən olan Gəncənin tarixi simasını qoruyaraq müasirləşməsini, eləcə də Lahıc kəndində hələ 15 əsr əvvəl qurulmuş və bu gün də işlək olan kanalizasiya və su sistemini əcdadlarımızın mühəndislik istedadının unikal nümunəsi kimi diqqətə çatdırdı.
Bakının Ekoloji Transformasiyası: "Qara Şəhər"dən "Ağ Şəhər"ə
Prezident Bakının son iyirmi ildə keçdiyi inkişaf yolunu və ekoloji bərpa layihələrini xarici qonaqların diqqətinə çatdırdı. Bakının 1846-cı ildə dünyada sənaye üsulu ilə neft hasil edilən ilk şəhər olduğunu xatırladan dövlət başçısı, keçmişin ağır ekoloji fəsadlarının aradan qaldırılması istiqamətində görülən işlərdən bəhs etdi:
Böyükşor gölü və Bibiheybət ərazisi: Əvvəllər neft tullantıları ilə çirklənmiş bu zonalar tamamilə təmizlənərək ekoloji cəhətdən təmiz, yaşıl məkanlara çevrilib.
Bakı Ağ Şəhər Layihəsi: Keçmişdə ekoloji böhran zonası olan və "Qara şəhər" kimi tanınan sənaye ərazisi, bu gün dünyanın ən müasir və dayanıqlı şəhərsalma layihələrindən biri — "Ağ şəhər" qismində yenidən qurulub.
Prezident Xəzər sahili boyu müasir şəhərsalma standartlarına uyğun formalaşan yeni yaşayış və rekreasiya infrastrukturunu da uğurlu inkişaf nümunəsi kimi qeyd etdi.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun Yenidən Qurulması: Dünyaya Yeni Urbanizasiya Modeli
Çıxışın ən təsirli və strateji hissəsi işğaldan azad edilmiş torpaqlarda aparılan genişmiqyaslı bərpa işlərinə həsr olundu. Ermənistanın 30 illik işğalı dövründə şəhər və kəndlərimizin tamamilə yerlə-yeksan edildiyini bildirən Prezident İlham Əliyev Ağdam şəhərinin acınacaqlı taleyini xüsusi vurğuladı:
"Beynəlxalq müşahidəçilər və qonaqlar Ağdamı, məsələn, Xirosima ilə müqayisə ediblər. Onlar buranı 'Qafqazın Xirosiması' adlandırıblar. Çünki bu şəhər sadəcə mövcud deyildi, tamamilə yerlə-yeksan edilmişdi. Xirosimadan fərqli olaraq, bu, bir gündə atom bombasının partlaması nəticəsində deyil, 30 illik işğal dövründə binaların — tarixi, ictimai binaların və evlərin sökülərək tamamilə məhv edilməsi nəticəsində baş vermişdi."
Bu gün Azərbaycan hökumətinin qarşısında duran ən mühüm vəzifənin bu ərazilərin intibahı olduğunu qeyd edən dövlət başçısı, bölgədə tətbiq olunan “Ağıllı şəhər” (Smart City) və “Ağıllı kənd” (Smart Village) konsepsiyalarının dayanıqlı qlobal şəhərsalma üçün yeni standartlar formalaşdırdığını bildirdi.
Qlobal Tərəfdaşlıq və Təcrübə Mübadiləsi
Azərbaycan lideri WUF13 çərçivəsində Bakıda təşkil olunan və 3,5 hektar sahəni əhatə edən “Urban Expo” sərgisinin, həmçinin ilk dəfə tətbiq olunan "Biznes və İnnovasiya Mərkəzi"nin əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirdi. O, BMT və beynəlxalq ekspertlərin şəhərsalma sahəsindəki təcrübəsinin Azərbaycan üçün faydalı olacağını, eyni zamanda Azərbaycanın da öz unikal post-münaqişə bərpa təcrübəsini dünya ilə bölüşməyə hazır olduğunu ifadə etdi.
Nəticə olaraq, Prezident İlham Əliyevin Ümumdünya Şəhərsalma Forumundakı çıxışı Azərbaycanın təkcə regional deyil, qlobal miqyasda dayanıqlı inkişaf, yaşıl enerji və humanitar şəhərsalma trendlərinin ön sırasına çıxdığını bir daha təsdiqlədi. Bakıda qəbul ediləcək "Fəaliyyət Çağırışı" (Baku Call to Action) sənədi qlobal mənzil böhranı və dayanıqlı şəhərlərin salınmasında dünya dövlətləri üçün mühüm yol xəritəsi rolunu oynayacaq.
Nərmin Səmədova
YAP Yevlax rayon təşkilatının fəalı
