“Əziz Şuşa, sən azadsan! Əziz Şuşa, biz qayıtmışıq! Əziz Şuşa, biz səni dirçəldəcəyik! Şuşa bizimdir! Qarabağ bizimdir! Qarabağ Azərbaycandır!”
Bu tarixi sözlər Azərbaycan xalqının yaddaşına əbədi həkk olunmuş, illərlə davam edən həsrətin, inamın və mübarizənin təntənəsinə çevrilmişdir. Şuşa… Qarabağın tacı, Azərbaycanın mədəniyyət beşiyi, milli ruhumuzun və mənəvi yaddaşımızın ən qiymətli ünvanlarından biridir. Əsrlər boyu öz gözəlliyi, zəngin tarixi, musiqisi və mədəniyyəti ilə seçilən bu qədim şəhər xalqımız üçün yalnız coğrafi məkan deyil, həm də milli kimliyimizin ayrılmaz parçasıdır.
8 Noyabr Azərbaycan tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan, qürur və fəxarət hissi ilə xatırlanan gündür. Məhz 2020-ci ilin həmin günündə Azərbaycan Ordusu Şuşanı işğaldan azad edərək xalqımıza unudulmaz Zəfər sevinci yaşatdı. Bu qələbə uzun illər davam edən mübarizənin, milli birliyin, sarsılmaz iradənin və Vətən sevgisinin parlaq təcəssümü oldu.
Qarabağ Zəfərinin təməli Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuşdur. Onun müəyyən etdiyi dövlətçilik strategiyası, Azərbaycanın siyasi və iqtisadi gücünün möhkəmləndirilməsi gələcək qələbənin əsasını təşkil etdi. Sonrakı illərdə Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizin hərbi, iqtisadi və siyasi potensialı daha da gücləndirildi.
Azərbaycan Ordusunun müasir silah və texnika ilə təchiz olunması, hərbi qulluqçuların peşəkarlığının artırılması, orduda yüksək döyüş ruhunun formalaşdırılması qarşıya qoyulan müqəddəs məqsədə doğru atılan mühüm addımlar idi.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının tarixində yeni bir səhifə açdı. 44 gün davam edən müharibə ərzində Azərbaycan Ordusu torpaqlarımızın azadlığı uğrunda misilsiz qəhrəmanlıq göstərdi. Xalq və ordu bir yumruq kimi birləşərək bütün dünyaya öz gücünü nümayiş etdirdi. Şəhidlərimizin qanı, qazilərimizin fədakarlığı və əsgərlərimizin igidliyi Zəfər tariximizin ən müqəddəs səhifələrinə çevrildi.
Vətən müharibəsinin ən mühüm və həlledici mərhələlərindən biri Şuşa əməliyyatı idi. Prezident İlham Əliyev müharibənin ilk günlərindən Şuşanın azad edilməsinin nə qədər böyük əhəmiyyət daşıdığını vurğulayırdı. Çünki Şuşasız Qarabağ Zəfərini tam təsəvvür etmək mümkün deyildi.
Şuşanın coğrafi mövqeyi, sıldırım qayaları, mürəkkəb relyefi şəhərin azad edilməsini olduqca çətinləşdirirdi. Lakin Azərbaycan əsgərinin Vətən sevgisi bütün maneələrdən güclü idi. Qəhrəman döyüşçülərimiz dağları, meşələri, dərin dərələri aşaraq, çətin və təhlükəli yollarla irəlilədilər. Ağır hərbi texnikanın hərəkət edə bilmədiyi ərazilərdə əlbəyaxa döyüşlər apararaq Şuşanı düşmən işğalından azad etdilər.
2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad edilməsi xəbəri bütün Azərbaycanda böyük sevinc və qürurla qarşılandı. İllərlə doğma yurdunun həsrətini çəkən insanların gözlərində sevinc göz yaşları parladı. Bu, sadəcə bir şəhərin azad edilməsi deyildi. Bu, milli qürurun, tarixi ədalətin və xalqın sarsılmaz iradəsinin qələbəsi idi.
Prezident İlham Əliyevin Şəhidlər xiyabanında Azərbaycan xalqına müraciəti zamanı səsləndirdiyi “Şuşa indi azaddır! Biz Şuşaya qayıtmışıq!” sözləri həmin tarixi günün ən yaddaqalan ifadələrindən birinə çevrildi.
Şuşanın azad edilməsi ilə Azərbaycan xalqının illərlə ürəyində yaşatdığı arzu gerçəkləşdi. Bu qələbənin arxasında xalqımızın birliyi, dövlətimizin qətiyyəti və ordumuzun qəhrəmanlığı dayanırdı.
Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin çıxışlarında xüsusi yer tutan “Dəmir yumruq” ifadəsi yalnız hərbi gücün deyil, həm də milli həmrəyliyin rəmzinə çevrildi. Müharibə günlərində bütün Azərbaycan xalqı eyni amal ətrafında birləşdi: torpaqlarımızın azadlığı və ərazi bütövlüyümüzün bərpası.
2023-cü il sentyabrın 19-20-də həyata keçirilən antiterror əməliyyatı nəticəsində Qarabağda separatçı rejimin mövcudluğuna son qoyuldu. Bununla Azərbaycanın suverenliyinin bütün ölkə ərazisində bərpası istiqamətində mühüm tarixi mərhələ tamamlandı.
Şuşanın azad edilməsi böyük Zəfərin başlanğıcı olduğu kimi, onun yenidən qurulması da yeni bir tarixi mərhələnin başlanğıcı oldu. Uzun illər həsrətində olduğumuz doğma şəhərimizə qayıdış yalnız fiziki deyil, həm də mənəvi qayıdış idi.
İşğal dövründə ciddi dağıntılara məruz qalmış tarixi abidələrin, məscidlərin, muzeylərin, yaşayış binalarının və digər mədəniyyət nümunələrinin bərpasına başlanıldı. Şəhərin tarixi simasının qorunması, infrastrukturunun yenilənməsi və müasir yaşayış şəraitinin yaradılması istiqamətində genişmiqyaslı işlər həyata keçirildi.
Şuşaya gedən 101 kilometrlik avtomobil yolu Prezident İlham Əliyev tərəfindən “Zəfər Yolu” adlandırıldı. Bu yol yalnız nəqliyyat vasitəsi deyil, həm də xalqımızın qəhrəmanlıq salnaməsinin rəmzidir. Bir zamanlar igid əsgərlərimizin çətinliklə keçdiyi istiqamətdə salınan bu yol bu gün Şuşaya qayıdan insanların ümid və sevinc yoluna çevrilib.
Xurşidbanu Natəvanın, Üzeyir Hacıbəylinin və Bülbülün güllələnmiş büstlərinin yenidən əvvəlki yerlərinə qaytarılması xüsusi mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Bu addım xalqımızın öz tarixinə, mədəniyyətinə və görkəmli şəxsiyyətlərinə sahib çıxmasının parlaq nümunəsidir.
Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksi, Bülbülün ev-muzeyi, Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyi, Şirin su hamamı, məscidlər və digər tarixi abidələr bərpa edilərək şəhərin mədəni həyatına yeni nəfəs gətirir. Sadıqcanın evinin bərpası da Şuşanın musiqi irsinə göstərilən diqqətin mühüm nümunələrindəndir.
Şəhərdə yeni yaşayış komplekslərinin, məktəblərin, xəstəxanaların, hotellərin və sosial obyektlərin tikintisi Şuşanın gələcəyə doğru inamla irəlilədiyini göstərir. Artıq doğma yurdlarına qayıdan ailələrin sayı artır, küçələrdə yenidən həyat canlanır, uşaqların səsi qədim şəhərin səssizliyini pozur.
Bu gün Şuşa yalnız bərpa edilən şəhər deyil, yenidən doğulan bir həyatın ünvanıdır.
Şuşa – Azərbaycanın və türk dünyasının mədəniyyət paytaxtıdır
Şuşa tarixən Azərbaycan mədəniyyətinin ən mühüm mərkəzlərindən biri olmuşdur. Burada yetişən sənətkarlar, şairlər, bəstəkarlar və musiqiçilər milli mədəniyyətimizin inkişafına əvəzsiz töhfələr vermişlər. Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan, Molla Pənah Vaqif və Sadıqcan kimi şəxsiyyətlərin adı Şuşanın şöhrətini bütün dünyaya yaymışdır.
Şuşanın tarixi-mədəni əhəmiyyətini nəzərə alan Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il 7 may tarixli Sərəncamı ilə şəhər Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edildi. 2022-ci il ölkəmizdə “Şuşa İli” kimi qeyd olundu. Həmin il Şuşanın 2023-cü il üçün Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı seçilməsi onun beynəlxalq mədəni nüfuzunu daha da artırdı.
2024-cü ildə Şuşa İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı elan edildi. 2026-cı ildə isə İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının turizm paytaxtı statusuna layiq görüldü. Bu uğurlar qədim şəhərimizin yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütövlükdə türk və İslam dünyası üçün mühüm mədəniyyət və turizm mərkəzi olduğunu bir daha təsdiqləyir.
Şuşada keçirilən “Xarıbülbül” Beynəlxalq Musiqi Festivalı, Vaqif Poeziya Günləri, beynəlxalq forumlar və digər mədəni tədbirlər şəhərin əvvəlki şöhrətinin bərpasına xidmət edir. Cıdır düzündə səslənən musiqi, poeziya və sənət nümunələri Şuşanın yenidən mədəni həyatın mərkəzinə çevrildiyini nümayiş etdirir.
Şuşaya qayıtmaq illərlə doğma yurdunun həsrəti ilə yaşayan insanlar üçün ən böyük arzularından biri idi. Bu gün həmin arzu gerçəyə çevrilir. Şuşa şəhərində, Böyük və Kiçik Qaladərəsi kəndlərində ailələrin məskunlaşması Böyük Qayıdış proqramının mühüm nəticələrindəndir.
Uzun illər doğma evlərindən ayrı düşmüş insanlar yenidən öz torpaqlarında yaşayır, küçələrində gəzir, övladlarını doğma yurdda böyüdürlər. Hər bir yeni ev, hər bir bərpa edilmiş küçə və hər bir açılan məktəb Şuşanın gələcəyinə qoyulan qiymətli sərmayədir.
Şuşanın dirçəlişi həm də milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması deməkdir. Çünki bu şəhərin hər daşı, hər küçəsi, hər bulağı və hər tarixi abidəsi Azərbaycan xalqının keçmişindən xəbər verir.
8 Noyabr – Şuşa şəhəri günü xalqımızın yaddaşında yalnız bir qələbə tarixi kimi deyil, həm də milli qürur, birlik və vətənpərvərlik rəmzi kimi yaşayacaqdır.
Şuşanın azadlığı uğrunda canından keçən şəhidlərimizin xatirəsi daim ehtiramla yad edilir. Onların göstərdiyi qəhrəmanlıq, qazilərimizin fədakarlığı və Azərbaycan əsgərinin misilsiz şücaəti gələcək nəsillər üçün əbədi örnəkdir.
Bu gün Şuşanın küçələrində yenidən həyat var, Cıdır düzündə musiqi səslənir, tarixi abidələr bərpa olunur, doğma yurda qayıdan ailələr öz gələcəyini qururlar. Şuşa öz əvvəlki əzəmətinə qovuşur və yeni inkişaf dövrünü yaşayır.
Şuşa bizim tariximizdir, mədəniyyətimizdir, milli qürurumuzdur. Onun azadlığı Azərbaycanın gücünün, xalqımızın birliyinin və sarsılmaz iradəsinin təntənəsidir.
Əziz Şuşa, sən azadsan! Biz qayıtmışıq və səni yaşadacağıq!
8 Noyabr – Zəfərin zirvəsi olan Şuşanın, milli qürurumuzun və əbədi qayıdışımızın günüdür!
Şuşa bizimdir! Qarabağ bizimdir! Qarabağ Azərbaycandır!
Ülviyyə Həmzəyeva, Milli Məclisin deputatı
