Məktəb cəmiyyətin ən həssas və ən dəyərli təbəqəsinin formalaşdığı məkandır. Burada yalnız şagirdlərə bilik verilmir, burada xarakter qurulur, dəyərlər aşılanır, həyatın istiqaməti müəyyən olunur. Məktəb insanın formalaşdığı, şəxsiyyət kimi yetişdiyi, həyat yolunun istiqamətini müəyyənləşdirdiyi bir mühitdir. Bu səbəbdən məktəb mühiti nə qədər sağlam və təhlükəsiz olarsa, gələcəyimiz də bir o qədər möhkəm təməl üzərində qurular. Lakin müasir dövrün sürətli dəyişiklikləri, informasiya bolluğu və sosial təsirlər şagirdləri müxtəlif zərərli vərdişlərlə daha tez qarşı-qarşıya qoyur.
Siqaret, alkoqol, narkotik maddələr, erkən aqressiv davranışlar, internet və oyun asılılığı kimi təhlükələr artıq təkcə küçənin problemi deyil. Bu təsirlər məktəb yaşlı uşaqların həyatına da daxil olur. Ən təhlükəlisi isə budur ki, yeniyetmə dövründə maraq hissi, özünü sübut etmə ehtiyacı və ya dost çevrəsinin təsiri ilə atılan bir addım sonradan ciddi fəsadlara yol aça bilir. Bəzən bir “maraqlıdır, sınayım” düşüncəsi gələcək sağlamlığa, təhsilə və hətta ailə həyatına mənfi təsir göstərən nəticələrlə bitir.
Pis vərdişlərin yaranmasının əsas səbəblərindən biri məlumatın düzgün və vaxtında verilməməsidir. Uşaqlar təhlükəni bilmədikdə onu adi bir hal kimi qəbul edə bilirlər. Qorxu ilə edilən xəbərdarlıqlar isə çox vaxt əks reaksiya yaradır. Yeniyetmələr qadağan olunan şeylərə qarşı daha çox maraq göstərirlər. Bu səbəbdən maarifləndirmə sadəcə “etmə” deməkdən ibarət olmamalıdır. Maarifləndirmə izah etmək, səbəbini göstərmək, nəticəsini anlatmaq və alternativ düzgün davranış modellərini təqdim etmək deməkdir.
Məktəblərdə bu istiqamətdə aparılan işlər sistemli və davamlı olmalıdır. Təkcə ildə bir dəfə keçirilən tədbir və ya formal seminar kifayət etmir. Psixoloqların iştirakı ilə açıq müzakirələr, real həyat hekayələri, sağlam həyat tərzinin təbliği və şagirdlərin öz fikirlərini sərbəst ifadə edə biləcəyi platformalar yaradılmalıdır. Uşaqlar dinlənildiyini hiss etdikdə daha çox güvənir və problemlərini gizlətmək əvəzinə bölüşməyə üstünlük verirlər.
Bununla yanaşı, ailənin rolu danılmazdır. Valideynlə uşaq arasında qurulan sağlam ünsiyyət bir çox riskin qarşısını əvvəlcədən ala bilər. Evdə diqqət və qayğı görməyən, problemlərini bölüşə bilməyən uşaq təsadüfi mühitlərdə təsəlli və qəbul axtarır. Bəzən zərərli vərdişlər məhz bu boşluğu doldurmaq üçün seçilir. Valideyn nəzarəti yalnız qadağa qoymaqdan ibarət olmamalıdır; əsas məsələ etimad mühiti yaratmaqdır.
Cəmiyyət də bu prosesdə kənarda qala bilməz. Sosial şəbəkələrdə yayılan yanlış təbliğatlar, bəzi serial və filmlərdə zərərli vərdişlərin “cazibədar” göstərilməsi, küçə mühitində müşahidə olunan neqativ davranışlar uşaqların şüuraltına təsir edir. Buna görə də sağlam həyat tərzinin təbliği ümumi ictimai məsuliyyətə çevrilməlidir.
Unutmamalıyıq ki, hər bir şagird gələcəyin vətəndaşı, gələcəyin valideyni və gələcəyin mütəxəssisidir. Onun bu gün atdığı addımlar sabahkı cəmiyyətin keyfiyyətini müəyyən edir. Əgər biz sağlam, savadlı və mənəvi dəyərlərə bağlı bir nəsil yetişdirmək istəyiriksə, bu prosesə vaxtında və ciddi yanaşmalıyıq.
Pis vərdişlərlə mübarizə qorxu üzərində deyil, bilik, anlayış və əməkdaşlıq üzərində qurulmalıdır. Məktəb, ailə və cəmiyyət birgə hərəkət etdikdə nəticə daha effektiv olur. Hər xilas edilən uşaq yalnız bir fərdin deyil, bütöv bir gələcəyin xilas olunması deməkdir. Gələcəyimizi qorumaq üçün isə bu gün məsuliyyətlə davranmaq bizim borcumuzdur.
Məhyəddin Musayev
Azərbaycan Turizm və Menecment Universiteti tələbəsi,
YAP Nərimanov rayon təşkilatı fəalı
Newscenter.az üçün
