İnsan bəzən öz həyatını keçmişinin kölgəsində yaşayır. Sanki dünən baş verənlər bu günün hökmüdür, sanki bir dəfə yıxılan insan ömrü boyu ayağa qalxa bilməz. Bu düşüncə, əslində, insan ruhunun ən təhlükəli tələlərindən biridir. Çünki bu tələ insanı real məhdudiyyətlərdən yox, zehni zəncirlərdən asılı edir. Halbuki psixologiya bizə tamam fərqli bir həqiqəti göstərir: insan beyni sabit deyil. “Neyroplastiklik” deyilən bir anlayış var — bu, beynin daim dəyişmək, yenilənmək və yeni yollar qurmaq qabiliyyətidir. Yəni sən dünən necə düşünürdünsə, bu gün eyni cür düşünmək məcburiyyətində deyilsən. Dünən etdiyin səhvlər sənin kim olduğunu müəyyən etmir; sadəcə kim olduğunun bir mərhələsini göstərir. Beyin hər yeni qərarla özünü yenidən formalaşdırır. Bu isə o deməkdir ki, insan hər an öz həyatını yenidən yaza bilər. Amma maraqlıdır ki, insanlar çox vaxt bu gücdən istifadə etmək əvəzinə, özlərini keçmişin məhbusuna çevirirlər. Niyə? Çünki keçmiş tanışdır. Ağrılı olsa belə, tanışdır. İnsan beyni qeyri-müəyyənlikdən qorxur, ona görə də bəzən pis, amma tanış olanı seçir, yaxşı, amma bilinməyənə doğru addım atmaqdan çəkinir. Bu, psixoloji olaraq “komfort zonası” adlanır — lakin əslində bu zona çox vaxt inkişafın qəbiristanlığına çevrilir. İnsanın keçmişə bağlılığı zaman anlayışının yanlış qavranılmasından qaynaqlanır. Biz zamanı xətt kimi düşünürük: keçmiş → indiki zaman → gələcək. Amma reallıqda insan yalnız bir nöqtədə yaşayır — bu andaca. Keçmiş artıq yoxdur, gələcək isə hələ mövcud deyil.

Deməli, insanın həqiqi gücü yalnız “indi”dədir. Keçmiş üzərində düşünmək yalnız o zaman dəyərlidir ki, o sənə dərs verir; əks halda o, sadəcə zehni bir yükə çevrilir. Böyük uğurların çoxu ideal başlanğıclardan yox, çətinliklərdən doğub. Məsələn, bir çox məşhur ixtiraçı və liderlər ilk cəhdlərində uğursuz olub, bəziləri hətta cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməyib. Amma onların fərqi ondadır ki, onlar keçmişi “son” kimi yox, “material” kimi görüblər. Onlar uğursuzluqları özlərinə qarşı sübut yox, özlərini. Psixoloji araşdırmalar göstərir ki, “inkişaf yönümlü düşüncə tərzi”nə sahib insanlar uğursuzluqları şəxsi zəiflik kimi qəbul etmirlər. Onlar bunu inkişaf prosesinin ayrılmaz hissəsi kimi görürlər. Bu düşüncə insanı sındırmır, əksinə, daha da gücləndirir. Çünki belə insanlar üçün hər səhv bir son deyil, növbəti addım üçün istiqamətdir.

İnsan səhv edən varlıqdır, amma eyni zamanda özünü düzəldə bilən yeganə varlıqdır. Bu, insanın zəifliyi yox, onun böyüklüyüdür. Çünki səhv etməyən yox, səhvindən dönən ucalır. Burada başqa bir mühüm məqam da var: məqsəd anlayışı. İnsan yalnız keçmişdən qaçmaqla irəli gedə bilməz. Onun qarşısında güclü bir “niyə” olmalıdır. Əgər insanın məqsədi kifayət qədər böyükdürsə, o zaman keçmişin bütün xırda detalları arxa plana keçir. Çünki böyük məqsədlər insanın diqqətini keçmişdən yox, gələcəkdən qidalandırır. Bir çox insanlar həyatlarını dəyişmək istəyirlər, amma daxildə onları saxlayan görünməz bir səs var: “Artıq gecdir”, “Sən bunu bacarmayacaqsan”, “Sənin keçmişin buna imkan vermir”. Bu səs əslində həqiqət deyil — bu, sadəcə qorxunun səsidir. Və qorxu çox vaxt reallıqdan daha güclü görünür, amma əslində ondan daha zəifdir. Çünki reallıq budur ki, insan keçmişinin nəticəsi deyil, qərarlarının nəticəsidir. Bu gün verdiyin qərarlar sabahını formalaşdırır. Bu gün atdığın addımlar sabah hansı insan olacağını müəyyən edir. Keçmiş yalnız bir başlanğıc nöqtəsidir, amma istiqaməti sən seçirsən. Və ən maraqlısı budur ki, insan dəyişməyə qərar verdiyi an, onun həyatının istiqaməti artıq dəyişmiş olur. Hələ nəticə görünməsə belə, artıq proses başlayıb. Bu isə ən böyük dönüş nöqtəsidir. Buna görə də insan özünü keçmişin qaranlığında yox, gələcəyin potensialında görməyi öyrənməlidir. Çünki insanın içində hələ reallaşmamış saysız imkanlar var. Bu imkanlar isə yalnız irəli addım atanlara açılır.

Həyat bir imtahandır, amma bu imtahanda ən böyük səhv keçmiş suallara ilişib qalmaqdır. Sənə verilən vaxt məhduddur və bu vaxtı artıq bitmiş səhifələri təkrar oxumağa sərf etmək yox, yeni səhifələr yazmağa sərf etmək lazımdır. İrəli getmək isə təkcə fiziki hərəkət deyil — bu, bir qərardır. Keçmişin səni müəyyən etməsinə icazə verməmək qərarı. Qorxularına baxmayaraq addım atmaq qərarı. Öz həyatının məsuliyyətini üzərinə götürmək qərarı. Və bu qərarı verən insan üçün artıq heç nə əvvəlki kimi qalmır. Çünki o insan anlayır ki, həyatın ən böyük gücü onun haradan başladığında deyil, hara doğru getdiyində gizlidir.

Şəhanə Həsənova