Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanmasından danışan Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, yaxın gələcəkdə tərəflər arasında paraflanmış sülh müqaviləsinin imzalanmasına və təsdiqlənməsinə (ratifikasiyasına) diqqət yetirmək, fokuslanmaq lazımdır. O, bu addımı Ermənistan dövlətçiliyinin davamlılığı üçün mühüm təməl kimi qiymətləndirib: “Artıq birlikdə yaratmalı olduğumuz tarixdən danışmışam, bu gün bunun necə baş verməli olduğunu qeyd edirəm. Məncə, yaxın gələcəkdə Azərbaycanla paraflanmış sülh müqaviləsinin imzalanmasına və təsdiqlənməsinə fokuslanmalıyıq. Bu baş verdikdə, biz Ermənistan dövlətçiliyinin davamlılığı üçün təməl daşını qoyduğumuzu bəyan edə bilərik”.

Paşinyanın bu açıqlaması hansı mesajları verir? Bu açıqlamanı onun sülh prosesini gecikdirdiyini dərk etməsinin göstəricisi hesab etmək olarmı? Paşinyan "yaxın gələcək" deyərkən 2026-nın sonlarını nəzərdə tutur, yoxsa prosesi 2027-ci ilə ötürür? Əvvəlcə bunu qeyd edək ki, məzmun baxımından o, açıq şəkildə mesaj verir ki, İrəvan üçün prioritet artıq müharibə sonrası ritorika deyil, sənədin rəsmiləşdirilməsi mərhələsidir. Yəni Paşinyan sülh sazişinin paraflanmasını kifayət saymır, imzalama və ratifikasiya mərhələsini siyasi gündəliyin mərkəzinə çəkir. Bu, həm daxili auditoriyaya, həm də xarici tərəfdaşlara ünvanlanmış mesajdır. Ermənistan bununla "münaqişənin donmuş” saxlanmasından yox, hüquqi yekunlaşmasından danışdığını göstərmək istəyir.

Bu açıqlamanın əsas mesajlarından biri siyasi məsuliyyəti sülh xəttinə bağlamaqdır. Paşinyan sanki deyir ki, Ermənistanın gələcək dövlətçiliyi üçün təhlükəsizlik və sabitlik yalnız müharibə ritorikası ilə deyil, sülh sənədinin bağlanması ilə təmin oluna bilər. Buna görə də o, tərəflər arasında artıq paraflanmış sənədin “kağız üzərində qalmasını” deyil, real hüquqi qüvvəyə minməsinin vacibliyini vurğulayır. Halbuki 2025-ci ilin 8 avqustunda Vaşinqtonda paraflanmış sülh sənədinin indiyə qədər kağız üzərində qalmasının əsas günahkarı da elə bilavasitə Paşinyanın özüdür.

Paşinyan bu açıqlaması ilə həm də özünü “sülhün memarı” kimi təqdim etməyə çalışır. Əsl həqiqətdə isə o, uzun müddət məhz sülhün tormozlayıcısı rolunda çıxış edib. Bu baxımdan, bu açıqlamanı Paşinyanın sülh prosesini gecikdirdiyini dərk etməsinin dolayı göstəricisi saymaq olar, amma bu, qəti sübut deyil. Daha düzgün oxunuş belədir: Paşinyan prosesin uzandığını, rəsmi Bakı tərəfindən siyasi təzyiqin artdığını anlayır və buna görə gündəmi yenidən sülhə fokuslamağa çalışır. Yəni burada “gecikdirdiyini etiraf edir”dən çox, “gecikmə riskini idarə etməyə çalışır” mənası daha güclüdür.

Azərbaycanla normallaşmanı strateji xətt kimi, prioritet kimi təqdim etmək və “dövlətçiliyin davamlılığı” ifadəsi isə göstərir ki, Paşinyan sülhü taktiki güzəşt yox, strateji zərurət kimi təqdim edir. Başqa sözlə, bu açıqlama sülhə ciddi siyasi ehtiyacın artdığını və Paşinyanın prosesin artıq gecikmə həddinə yaxınlaşdığını anladığını göstərir. “Yaxın gələcək” məsələsinə gəldikdə isə, açıqlamanın özündən konkret tarix çıxarmaq mümkün deyil. Əgər sətiraltı oxunuş etsək, “yaxın gələcək” bəzən danışıqlarda bir neçə ayı, bəzən isə ilyarımlıq intervalı da əhatə edə bilər. Amma bütün hallarda Paşinyanın açıqlamasında 2026-cı ilin sonu və ya 2027-ci il kimi dəqiq interpretasiya üçün əlavə siqnal yoxdur. Bunu zaman göstərəcək. İndiki halda onu deyə bilərik ki, Paşinyan sülh müqaviləsinin Ermənistanın gələcək sabitliyi üçün əsas amil olduğunu artıq tam başa düşür. Zatən Ermənistanın sülhdən başqa bir alternativi də yoxdur.

Əlisahib Hüseynov, Azərbaycan Həmrəylik Komitəsinin sədri