Zəfərdən sonrakı mərhələ ideoloji təhlükəsizlik, müstəqil siyasət və yeni regional çəkiyə sahib Azərbaycan müstəvisində ortaya çıxır. Prezident İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayında səsləndirdiyi fikirlər təkcə partiya tribunasından deyilmiş siyasi bəyanat kimi yox, Azərbaycanın postmüharibə dövrü dövlətçilik fəlsəfəsinin konseptual izahı kimi oxunmalıdır. Bu çıxışda bir neçə əsas xətt aydın görünür: Qarabağ zəfərinin siyasi mənalandırılması, ideoloji təhlükəsizlik məsələsinin önə çəkilməsi, xarici siyasətdə tam müstəqillik xətti və Azərbaycanın regional-dövlət statusunun yeni mərhələyə keçməsi.
Ən diqqətçəkən məqamlardan biri Prezidentin müharibə və qələbə mövzusunu yalnız hərbi nəticə kimi təqdim etməməsidir. O, Azərbaycanın qarşısında duran güclərin miqyasını vurğulayaraq, qələbənin mahiyyətini dövlətin iradəsi, xalqın birliyi və uzunmüddətli strateji hazırlıqla bağlayır. Burada əsas mesaj budur: Azərbaycan təsadüfi uğur qazanmadı, məqsədyönlü dövlət siyasəti, siyasi qərarlılıq və milli səfərbərlik nəticəsində qalib gəldi. Bu yanaşma həm daxili auditoriya üçün qürur hissi yaradır, həm də beynəlxalq aləmə ölkənin özünü necə gördüyünü göstərir. Yəni Azərbaycan öz zəfərini kənar güclərin himayəsi ilə deyil, öz gücü ilə izah edir.
Çıxışın ikinci mühüm mövzusu ideoloji təhlükəsizlikdir. Prezidentin “ideoloji məkanın yad ünsürlərdən və yad təsirlərdən azad olması” barədə fikirləri göstərir ki, bugünkü dövlət təhlükəsizliyi yalnız sərhəd, ordu və iqtisadi qüvvə ilə ölçülmür. Müasir dövrdə informasiya məkanı, media resursları, dil üzərindən qurulan təsir mexanizmləri və ictimai şüura yönəlmiş manipulyasiya cəhdləri də təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib. Prezidentin Azərbaycan dilində fəaliyyət göstərən xarici resurslara (xüsusən də İrandan yönləndirilən mediaresurslara) dair xəbərdarlığı əslində bu yeni təhlükə formasına diqqət çəkir: informasiya döyüşü artıq klassik təbliğatdan daha incə və daha təsirlidir.
Bu məqamda YAP-ın rolu ayrıca vurğulanır. Prezidentin məntiqində partiya yalnız siyasi təşkilat deyil, həm də ideoloji mübarizənin ön xəttində dayanan institutdur. Bu, o deməkdir ki, dövlətin ideoloji müdafiəsi təkcə rəsmi qurumların işi deyil. Partiya fəalları, ictimai institutlar və media da bu prosesin iştirakçısı olmalıdır. İdeoloji işin “şablonlardan” və “formal tədbirlərdən” çıxarılması çağırışı da buradan doğur. Yəni cəmiyyətə köhnə üsullarla təsir etmək mümkün deyil, yeni dövr yeni kommunikasiya və yeni ideoloji metodlar tələb edir.
Çıxışın xarici siyasət hissəsi isə Azərbaycanın müstəqil dövlət modeli barədə çox aydın siqnal verir. Prezident ölkənin heç kimin himayəsinə ehtiyacı olmadığını, nə əldə olunubsa, bunun müstəqil şəkildə və çox vaxt ağır şərtlərlə qazanıldığını vurğulayır. Bu, sadəcə ritorik cümlə deyil, Azərbaycanın son iyirmi ildən artıq müddətdə formalaşmış siyasi kursunun yekun formulu kimi təqdim olunur. Mesaj belədir: Azərbaycan öz təhlükəsizliyini, inkişafını və suverenliyini xarici asılılıqla deyil, daxili gücü ilə təmin edir.
Burada diqqətçəkən başqa bir xətt də var: ölkənin xarici siyasətinin yalnız müdafiəçi deyil, daha çox fəal və təşəbbüskar xarakter alması. Prezidentin sözlərində Azərbaycan artıq hadisələrə reaksiya verən ölkə deyil, onları yönləndirə bilən aktor kimi təsvir olunur. Müxtəlif formatlarda iştirak, fərqli qütblərlə dialoq, hətta bir-biri ilə ziddiyyətli münasibətləri olan tərəfləri Bakıda bir araya gətirmək qabiliyyəti Azərbaycanın diplomatik kapitalını artırır. Bu, xüsusilə kiçik və orta ölçülü dövlətlər üçün nadir sayılan bir üstünlükdür: etimad məkanı olmaq.
Mərkəzi Asiya Məşvərət Görüşlərinə Azərbaycanın tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi də bu kontekstdə mühüm rəmzi və siyasi hadisədir. Coğrafi baxımdan Mərkəzi Asiyaya aid olmayan bir ölkənin həmin formatda iştirak etməsi Azərbaycanın regional təsir dairəsinin genişləndiyini göstərir. Bu, təkcə nəqliyyat və enerji layihələri ilə bağlı deyil, həm də Azərbaycanın artıq regional sərhədləri aşan strateji tərəfdaşlıq aktoruna çevrildiyini nümayiş etdirir. Başqa sözlə, Azərbaycan özünü yalnız Cənubi Qafqazın ölkəsi kimi deyil, Avrasiya məkanında əlaqələndirici, birləşdirici və balans yaradan dövlət kimi təqdim edir.
Bu status dəyişimi Azərbaycanın diplomatik davranışında da aydın görünür. Bakının həm Türk dünyası ilə inteqrasiyada fəallığı, həm Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərdə dərinləşən əməkdaşlığı, həm də Avropa və Yaxın Şərq istiqamətlərində eyni vaxtda əlaqələri gücləndirməsi ölkənin çoxşaxəli xarici siyasət xəttinin göstəricisidir. Burada əsas prinsip ideoloji və siyasi asılılıqdan uzaq durmaq, eyni zamanda əməkdaşlıq üçün geniş meydan saxlamaqdır. Azərbaycan nə hansısa blokun tam tərkib hissəsi olmaq istəyir, nə də özünü təcrid etmiş dövlətə çevrilir. Azərbaycanın modeli balanslı, çevik və milli maraqlara söykənən müstəqil siyasət modelidir.
Prezidentin çıxışında hiss olunan digər vacib xətt isə dövlətin gücünün yalnız hərbi qələbə ilə ölçülməməsidir. Qarabağ zəfəri postmüharibə mərhələsində yeni məsuliyyətlər də yaradıb: azad edilmiş ərazilərin bərpası, reinteqrasiya, kommunikasiya xətlərinin açılması, regionda yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşdırılması və sülh gündəliyinin irəli aparılması. Deməli, qələbə bir son nöqtə deyil, yeni dövlət quruculuğu mərhələsinin başlanğıcıdır. Bu baxımdan, çıxışın əsas ideyası ondan ibarətdir ki, hərbi uğur siyasi və institusional davamlılıqla möhkəmlənməlidir.
İdeoloji təhlükəsizlik məsələsi də məhz bu davamlılığın ayrılmaz hissəsi kimi çıxış edir. Çünki müharibədən sonrakı dövrdə ən ciddi risklərdən biri cəmiyyətin şüurunda qazanılmış nailiyyətlərin zəiflədilməsi, tarixi həqiqətlərin təhrif olunması və milli birliyin sarsıdılmasına yönəlmiş informasiya təsirləridir. Bu səbəbdən dövlətin ideoloji xətti yalnız müdafiə xarakterli olmamalı, həm də aktiv, yaradıcı və inandırıcı məzmun daşımalıdır. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinə eyni dildə deyil, fərqli auditoriyalara uyğun kommunikasiya vasitələri ilə müraciət etmək vacibdir. Prezidentin çıxışından çıxan nəticə də budur: ideoloji iş yalnız şüarlarla deyil, məzmun, etimad və davamlı ünsiyyətlə qurulmalıdır.
YAP kontekstində bu, partiyanın gələcək funksiyalarına dair də müəyyən mesajlar verir. Əgər partiya dövlətin ideoloji dayaqlarından biri kimi görülürsə, onda onun fəaliyyəti də cəmiyyətin dəyişən tələblərinə uyğunlaşmalıdır. Yeni dövrdə siyasi təşkilatlar sadəcə səfərbərlik aləti yox, həm də ictimai müzakirə mərkəzi, kadr hazırlığı platforması və dövlətçilik ideyasının daşıyıcısı kimi işləməlidir. Bu isə partiyadan daha çevik yanaşma, intellektual yenilənmə və gənc nəslə açıq struktur tələb edir. Beləliklə, çıxışın arxasında təkcə mövcud vəziyyətin təsviri deyil, həm də siyasi sistemin gələcək modernləşmə xətti görünür.
Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin bu çıxışı Azərbaycanın postmüharibə dövründə hansı istiqamətdə hərəkət etdiyini aydın şəkildə göstərir: ideoloji baxımdan müdafiəli, diplomatik baxımdan təşəbbüskar, geosiyasi baxımdan daha təsirli və dövlətçilik baxımından daha özünəinamlı bir model. Qarabağ zəfəri ilə əldə olunan tarixi üstünlük indi yeni mərhələdə qorunmalı, dərinləşdirilməli və institusional məzmuna çevrilməlidir. Bu mərhələnin əsas şərti isə milli maraqlara əsaslanan müstəqil siyasət, güclü ideoloji immunitet və regional miqyasda artan strateji çəkidir.
Əlisahib Hüseynov, Azərbaycan Həmrəylik Komitəsinin sədri
