​Müasir dünyada enerji təhlükəsizliyi məsələsi sadəcə iqtisadi xarakter daşımır, eyni zamanda dövlətlərin milli təhlükəsizlik və xarici siyasət strategiyalarının ən mühüm sütunlarından birini təşkil edir. Geopolitik risklərin və iqlim dəyişikliklərinin qlobal nizamı yenidən formalaşdırdığı bir dövrdə, etibarlı enerji təchizatçısı və strateji tranzit mərkəzi olmaq hər bir dövlət üçün böyük siyasi çəki deməkdir. Müasir müstəqil Azərbaycan dövləti məhz belə bir çəkiyə və qlobal nüfuza malikdir. 2026-cı il iyunun 1-də Bakı Ekspo Mərkəzində start götürən növbəti "Bakı Enerji Həftəsi" (Baku Energy Week) ölkəmizin bu tarixi missiyasını və qlobal enerji sənayesindəki aparıcı rolunu bir daha bütün dünyaya nümayiş etdirdi.
​Özündə üç mühüm tədbiri – 31-ci Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz Sərgisini ("Caspian Oil and Gas"), 14-cü Xəzər Beynəlxalq Təmiz Enerji Sərgisini ("Caspian Power") və 31-ci Bakı Enerji Forumunu birləşdirən bu mötəbər platformanın rəsmi açılış mərasimi genişmiqyaslı müzakirələr və tarixi bəyanatlarla yadda qaldı. Mərasimdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev proqram xarakterli və dərin məzmunlu çıxış etdi. Dövlət başçısının çıxışı təkcə ötən onilliklər ərzində Azərbaycanın qət etdiyi uğurlu inkişaf yolunun yekunu deyil, həm də gələcək onilliklərdə regionun və Avropanın enerji təhlükəsizliyini formalaşdıracaq yeni strateji yol xəritəsi idi. Bu çıxış ölkəmizin həm ənənəvi karbohidrogen resurslarının idarə edilməsində, həm də qlobal "yaşıl keçid" (bərpa olunan enerjiyə keçid) prosesində nə dərəcədə praqmatik və uzaqgörən siyasət yürütdüyünü bir daha sübut etdi.
​Prezident İlham Əliyev öz çıxışında müasir Azərbaycanın enerji diplomatiyasının keçmişinə nəzər salaraq, bu gün əldə olunan nəhəng uğurların təsadüfi olmadığını, onların təməlinin hələ 1990-cı illərin ortalarında qoyulduğunu xüsusi vurğuladı. Dövlət başçısı tam 30 il əvvəl – 1996-cı ilin iyun ayında imzalanmış və dünyanın ən böyük qaz yataqlarından biri olan "Şahdəniz" müqaviləsinə toxunaraq, bu layihənin Azərbaycanın müasir qaz hasilatında və ixracatında yeni bir səhifə açdığını diqqətə çatdırdı. Ulu Öndər Heydar Əliyevin uzaqgörən neft və qaz strategiyasının davamı olaraq reallaşdırılan bu layihələr, bu gün Azərbaycanı qlobal arenada söz sahibi edən əsas amillərdir.
​Azərbaycanın keçdiyi bu yol təkcə iqtisadi göstəricilərlə deyil, həm də qlobal güclərin ölkəmizə olan sonsuz etimadı ilə ölçülür. Tədbirin açılışında ABŞ Prezidenti Donald Trampın, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın və Böyük Britaniyanın Baş naziri Keir Starmerin ünvanladıqları salamlama məktubları Bakı Enerji Həftəsinin dünya miqyasında necə böyük bir çəkiyə malik olduğunu aydın göstərir. Prezident İlham Əliyev ABŞ dövlət başçısının məktubuna və onun yürütdüyü enerji siyasətinə xüsusi diqqət çəkərək qeyd etdi ki, uzun illər ərzində neft və qaz hasil edən ölkələrin və şirkətlərin əsassız olaraq damğalanması, planetin məhv edilməsində ittiham olunaraq ictimai rəydə küncə sıxışdırılması tendensiyası mövcud idi. Lakin bu yanaşma reallıqdan uzaqdır və qlobal enerji balansını təhlükəyə atırdı. Azərbaycan lideri vurğuladı ki, dünya hələ uzun müddət qalıq yanacaqlar (fosil yanacaqları) olmadan yaşaya bilməz və bu məsələdə populizmdən uzaq, tamamilə praqmatik və realist mövqe nümayiş etdirilməlidir.
​Bu kontekstdə Azərbaycanın nümayiş etdirdiyi model dünya üçün unikal bir nümunədir. Ölkəmiz malik olduğu zəngin resursları regional qarşıdurma predmeti olaraq deyil, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq mexanizmi kimi istifadə etmişdir. Ötən illər ərzində xarici investorlar üçün yaradılan şəffaf və sabit hüquqi mühit, ölkəmizə milyardlarla dollar investisiyanın axınını təmin etmişdir. Bunun nəticəsidir ki, 1990-cı illərin əvvəllərində iqtisadi və sosial böhran içində boğulan Azərbaycan, bu gün öz daxili resursları hesabına nəhəng transmilli layihələri maliyyələşdirən qüdrətli bir dövlətə çevrilmişdir.
​Dövlət başçısının çıxışında ən çox diqqət çəkən və qürur doğuran məqamlardan biri Azərbaycanın əldə etdiyi neft-qaz gəlirlərindən necə ağıllı və intellektual şəkildə istifadə etməsi ilə bağlı idi. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, dövlətlər malik olduqları təbii resurslara görə deyil, bu resurslardan əldə olunan gəlirləri necə xərclədiklərinə, xalqın rifahına və ölkənin gələcəyinə necə investisiya etdiklərinə görə qiymətləndirilməlidirlər. Azərbaycan bu sınaqdan alnıaçıq çıxmışdır. Toplanan daxili və xarici investisiyalar ölkənin sosial infrastrukturunun, təhsil və səhiyyə sisteminin yenidən qurulmasına, müasir nəqliyyat və logistika şəbəkələrinin yaradılmasına yönəldilmişdir.
​Məhz bu düzgün strategiya sayəsində ölkənin iqtisadi göstəriciləri ilbəil yaxşılaşır və aparıcı beynəlxalq reytinq agentlikləri Azərbaycanın kredit reytinqlərini davamlı olaraq yüksəldir. Bu gün Azərbaycan dünyada xarici dövlət borcu ən aşağı səviyyədə olan ölkələrdən biridir – bu rəqəm ümumi daxili məhsulun (ÜDM) cəmi 6 faizindən bir qədər çoxunu təşkil edir. Eyni zamanda, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondunda (ARDNF) və Mərkəzi Bankda toplanan valyuta ehtiyatlarımız xarici dövlət borcumuzu 18 dəfədən çox üstələyir. Bu, ölkəmizin tam iqtisadi müstəqilliyinin, xarici maliyyə institutlarından asılı olmamasının və gələcək böhranlara qarşı malik olduğu güclü immunitetin bariz sübutudur.
​"Biz investorlar və ev sahibi olan ölkə üçün 'qazan-qazan' (win-win) vəziyyəti yaratdıq. Heç kimin daxili işimizə qarışmasına və ya bizə pis məsləhətlər verməsinə imkan verməyərək, tamamilə milli maraqlara əsaslanan praqmatik siyasət yürütdük."
​Azərbaycan artıq yalnız xarici investisiya cəlb edən ölkə deyil, özü beynəlxalq bazarlara irihəcmli investisiyalar yatıran ixracatçı dövlətdir. Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) bu gün təkcə regionda deyil, Yaxın Şərqdə, Afrikada və Mərkəzi Asiyada mühüm investisiya layihələri icra edir, qlobal enerji operatoru kimi çıxış edir. Ölkəmizin diversifikasiya olunmuş emal sənayesi də sürətlə inkişaf edir. SOCAR-ın ümumi neft emalı gücü artıq 30 milyon tonu ötüb. İtaliyanın "Italiana Petroli" şirkətinin səhmlərinin alınması nəticəsində Azərbaycanın Aralıq dənizi hövzəsindəki emal gücü 13 milyon tondan 23 milyon tona yüksəlib. Bu isə o deməkdir ki, Azərbaycan xarici bazarlara yalnız xammal (xam neft və təbii qaz) deyil, həm də yüksək əlavə dəyər yaradan neft-kimya məhsulları, yanacaq və elektrik enerjisi ixrac edir.
​Bu gün Azərbaycan qazı olmadan Avropanın enerji xəritəsini və onun enerji təhlükəsizliyini təsəvvür etmək qeyri-mümkündür. Cənub Qaz Dəhlizi və onun tərkib hissələri olan TANAP və TAP kəmərləri qitənin ən strateji alternativ resurs xəttidir. Prezident İlham Əliyev öz çıxışında Azərbaycan qazını idxal edən ölkələrin coğrafiyasının sürətlə genişləndiyini rəqəmlərlə diqqətə çatdırdı. Əgər ötən il keçirilən Bakı Enerji Həftəsində Azərbaycan qazını alan ölkələrin sayı 12 idisə, 2026-cı ilin iyun ayına olan məlumata görə, bu rəqəm artıq 16-ya yüksəlib və bu dövlətlərin 10-u Avropa İttifaqının üzvüdür.
​Boru kəməri vasitəsilə nəql edilən qazın coğrafi diversifikasiyası və əhatə dairəsinə görə Azərbaycan hazırda dünyada ön sıralarda yer alır. Mövcud qaz ehtiyatlarımız ən azı daha 100 il ərzində həm daxili tələbatımızı ödənişsiz qarşılamağa, həm də beynəlxalq tərəfdaşlarımızın təhlükəsizliyini təmin etməyə yetəcək səviyyədədir. Azərbaycan qazı strateji tərəfdaşlarımız üçün sadəcə mavi yanacaq deyil, həm də onların sənayesinin dayanmaması, evlərinin qızdırılması və iqtisadi sabitliyinin qorunması deməkdir. Bu amil Azərbaycanın qlobal diplomatiyadakı çəkisini daha da artırır və ölkəmizi beynəlxalq münasibətlər sistemində əvəzedilməz tərəfdaş statusuna yüksəldir.
​Enerji sektorunun inkişafının ən mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın gələcək inkişaf prioritetləri və bu sahənin ölkəmizə və regiona vəd etdiyi strateji faydalardır. Prezident İlham Əliyev çıxışında bəyan etdi ki, böyük qaz ehtiyatlarımıza rəhman, Azərbaycan qlobal iqlim dəyişikliklərinə qarşı mübarizədə və ekoloji məsuliyyətdə ön sıralardadır. Ölkəmiz öz gələcəyini bərpa olunan enerji mənbələrinin (günəş, külək, hidroenerji) inkişafında görür. Hələ 1990-cı illərdə neft sektoruna xarici investisiyaların cəlb edilməsi üçün tətbiq olunan yüksək səviyyəli əməkdaşlıq və əlverişli investisiya mühiti, bu gün artıq yaşıl enerji sektoruna transfer olunub və dünyanın aparıcı şirkətləri Azərbaycanda nəhəng bərpa olunan enerji layihələri icra etmək üçün yarışırlar.
​Bərpa olunan enerji sənayesinin sürətli inkişafı gələcəkdə ölkəmizə aşağıdakı misilsiz faydaları qazandıracaqdır:
​Daxili Qaz İstehlakının Azaldılması və İxracın Artması: Hazırda daxili elektrik enerjisi istehsalında istifadə olunan təbii qaz yaşıl enerji (günəş və külək) ilə əvəzlənəcəkdir. Bu isə milyardlarla kubmetr qaza qənaət edilməsinə və həmin resursların daha yüksək qiymətlərlə beynəlxalq bazarlara ixrac olunmasına şərait yaradacaqdır.
​"Yaşıl Enerji Koridorları"nın Yaradılması: Azərbaycan təkcə xammal deyil, birbaşa olaraq yaşıl elektrik enerjisi ixrac edən ölkəyə çevrilir. Xəzər dənizindən və qurudan istehsal olunacaq yaşıl enerji Qara dəniz dibi kəməri və digər marşrutlarla birbaşa Avropaya ötürüləcək. Bu, Azərbaycanı Avropanın həm qaz, həm də elektrik enerjisi şəbəkəsinin əsas mərkəzi edəcəkdir.
​Azad Edilmiş Ərazilərin İqtisadiyyata İnteqrasiyası: İşğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrinin, eləcə də Naxçıvanın rəsmən "Yaşıl Enerji Zonası" elan edilməsi gələcək inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsidir. Bu ərazilərdə qurulan hidroelektrik, günəş və külək stansiyaları regionun ekoloji tarazlığını qorumaqla yanaşı, yeni "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" layihələrinin rəqabətqabiliyyətliliyini artıracaq, minlərlə yeni iş yerinin açılmasına səbəb olacaqdır.
​İqlim Hədəflərinə Töhfə və Beynəlxalq Nüfuz: Azərbaycanın Dünya İqtisadi Forumunun enerji keçidi hesabatlarında aparıcı mövqelərdə qərarlaşması ölkəmizin ekoloji imicini gücləndirir. Karbon emissiyalarının azaldılması istiqamətində atılan bu addımlar Azərbaycanı qlobal yaşıl iqtisadiyyatın tamhüquqlu və hörmətli tərəfdaşına çevirir.
​2026-cı ilin Bakı Enerji Həftəsi və Prezident İlham Əliyevin bu tədbirdəki konseptual çıxışı bir daha təsdiq etdi ki, Azərbaycan Respublikası qlobal enerji siyasətində sadəcə iştirakçı deyil, həm də qaydaları müəyyən edən, yeni reallıqlar yaradan strateji aktyordur. Ötən 30 il ərzində neft və qaz sahəsində qazanılmış tarixi uğurlar, bu gün iqtisadiyyatımızın şaxələndirilməsi və gələcək nəsillərin rifahı üçün möhkəm bir bünövrə rolunu oynayır.
​Azərbaycanın öz milli maraqlarına söykənən müstəqil, praqmatik və realist siyasəti ölkəni geosiyasi fırtınalardan qorumuş, onu regional sabitliyin rəmzinə çevirmişdir. Ənənəvi enerji resurslarının intellektual idarə edilməsi və paralel olaraq yaşıl enerji gələcəyinə yatırılan irihəcmli investisiyalar ölkəmizin davamlı tərəqqisini uzunmüddətli dövrdə təmin edəcəkdir. Bakıdan dünyaya verilən bu güclü mesaj aydındır: Azərbaycan həm qlobal enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında öz töhfələrini artıracaq, həm də innovativ və yaşıl gələcəyin qurulmasında liderlik missiyasını qətiyyətlə davam etdirəcəkdir.

Orxan Baxşəliyev
YAP Yevlax rayon təşkilatının fəalı